ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 7 – જ્ઞાનવિજ્ઞાનયોગ
ઈશ્વરનું જ્ઞાન અને વિજ્ઞાન.
30 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 7.1 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાન બોલ્યા — હે પાર્થ! મારામાં આસક્ત મનવાળો થઈને, મારો આશ્રય લઈને અને યોગનો અભ્યાસ કરતાં તું મને…
- 7.2 – ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः – હું તને આ વિજ્ઞાનસહિત જ્ઞાન પૂર્ણપણે કહીશ, જેને જાણ્યા પછી આ સંસારમાં ફરી બીજું કંઈ પણ જાણવા યોગ્ય બાકી…
- 7.3 – मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये – હજારો મનુષ્યોમાંથી કોઈ એક જ સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરે છે; અને એ પ્રયત્ન કરનારા સિદ્ધોમાંથી પણ કોઈ એક જ મને…
- 7.4 – भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो – પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, મન, બુદ્ધિ અને અહંકાર — આ રીતે આ મારી પ્રકૃતિ આઠ ભાગોમાં વિભક્ત છે.
- 7.5 – अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे – હે મહાબાહુ! આ (આઠ પ્રકારની) મારી અપરા, એટલે કે નિમ્ન પ્રકૃતિ છે.
- 7.6 – एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय – એ સમજી લે કે સર્વ પ્રાણીઓ આ બંને પ્રકૃતિઓમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે; અને હું સંપૂર્ણ જગતની ઉત્પત્તિનું કારણ છું…
- 7.7 – मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय – હે ધનંજય! મારાથી પર (મારાથી ભિન્ન કે શ્રેષ્ઠ) બીજું કંઈ પણ નથી.
- 7.8 – रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः – હે કુંતીપુત્ર! હું જળમાં રસ છું, ચંદ્ર અને સૂર્યમાં પ્રકાશ છું, સર્વ વેદોમાં ૐકાર (પ્રણવ) છું, આકાશમાં શબ્દ…
- 7.9 – पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च – હું પૃથ્વીમાં પવિત્ર ગંધ છું, અગ્નિમાં તેજ છું, સર્વ પ્રાણીઓમાં જીવન (પ્રાણશક્તિ) છું અને તપસ્વીઓમાં તપ છું.
- 7.10 – बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि – હે પાર્થ! મને સર્વ પ્રાણીઓનું સનાતન બીજ જાણ. હું બુદ્ધિમાનોની બુદ્ધિ છું અને તેજસ્વીઓનું તેજ છું.
- 7.11 – बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् – હે ભરતશ્રેષ્ઠ! હું બળવાનોનું કામ અને રાગથી રહિત બળ છું, અને સર્વ પ્રાણીઓમાં ધર્મને અનુકૂળ (ધર્મથી અવિરુદ્ધ)…
- 7.12 – ये चैव सात्त्विका भावा – અને જે પણ સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ ભાવો છે, તે સર્વને તું મારામાંથી જ ઉત્પન્ન થયેલા જાણ; પરંતુ હું તેમનામાં…
- 7.13 – त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् – ગુણોના આ ત્રણ પ્રકારના ભાવોથી મોહિત થયેલું આ સમગ્ર જગત આ ગુણોથી પર મને અવિનાશી (પરમાત્મા)ને જાણતું નથી.
- 7.14 – दैवी ह्येषा गुणमयी मम – નિશ્ચયથી મારી આ ત્રિગુણમયી દૈવી માયા પાર કરવી અત્યંત કઠિન છે; પરંતુ જેઓ માત્ર મારે શરણે આવે છે, તેઓ આ માયાને…
- 7.15 – न मां दुष्कृतिनो मूढाः – માયા દ્વારા જેમનું જ્ઞાન હરી લેવાયું છે, જેઓ આસુરી સ્વભાવનો આશ્રય લઈ બેઠા છે — એવા દુષ્કર્મ કરનારા, મૂઢ અને…
- 7.16 – चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः – હે ભરતશ્રેષ્ઠ અર્જુન! ચાર પ્રકારના પુણ્યાત્મા લોકો મને ભજે છે — આર્ત (સંકટમાં પડેલો), જિજ્ઞાસુ (જાણવાની…
- 7.17 – तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते – તેમનામાંથી નિત્ય મારામાં યુક્ત રહેનાર અને અનન્ય ભક્તિવાળો જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ છે; કારણ કે હું જ્ઞાનીને અત્યંત…
- 7.18 – उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी – આ સર્વ (ચારે પ્રકારના ભક્તો) ઉદાર (શ્રેષ્ઠ) છે, પરંતુ જ્ઞાની તો મારો આત્મા જ છે — એવો મારો મત છે; કારણ કે તે…
- 7.19 – बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते – અનેક જન્મોના અંતે જ્ઞાનવાન પુરુષ ‘સર્વ કંઈ વાસુદેવ જ છે’ — એમ જાણીને મારા શરણે આવે છે.
- 7.20 – कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः – વિવિધ કામનાઓ દ્વારા જેમનું જ્ઞાન હરી લેવાયું છે, તે લોકો પોતપોતાના સ્વભાવથી પ્રેરાઈને, તે તે નિયમોનું પાલન…
- 7.21 – यो यो यां यां – જે જે ભક્ત જે જે દેવતાના સ્વરૂપની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવા ઇચ્છે છે, તે તે ભક્તની એ જ શ્રદ્ધાને હું અચળ…
- 7.22 – स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते – તે એ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને એ દેવતાની આરાધના કરે છે અને તેનાથી પોતાની ઇચ્છિત વસ્તુઓ પ્રાપ્ત કરે છે; પરંતુ એ…
- 7.23 – अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् – પરંતુ એ અલ્પ બુદ્ધિવાળા લોકોને મળતું એ ફળ નાશવંત હોય છે.
- 7.24 – अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः – બુદ્ધિહીન લોકો મારા અવિનાશી, સર્વોત્તમ પરમ ભાવ (સ્વરૂપ)ને ન જાણતાં, મને અવ્યક્ત (ઇન્દ્રિયોથી પર) પરમાત્માને…
- 7.25 – नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः – પોતાની યોગમાયાથી ઢંકાયેલો હું સૌ સમક્ષ પ્રગટ થતો નથી; તેથી આ મોહિત સંસાર મને અજન્મા અને અવિનાશી પરમાત્માને…
- 7.26 – वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन – હે અર્જુન! હું ભૂતકાળમાં થઈ ગયેલાં, વર્તમાનમાં રહેલાં અને ભવિષ્યમાં થનારાં સર્વ પ્રાણીઓને જાણું છું; પરંતુ…
- 7.27 – इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत – હે શત્રુઓને તપાવનાર ભારત! ઇચ્છા અને દ્વેષથી ઉત્પન્ન થતા દ્વંદ્વમોહ (સુખ-દુઃખ વગેરે વિરોધી જોડીઓના ભ્રમ)ને…
- 7.28 – येषां त्वन्तगतं पापं जनानां – પરંતુ જે પુણ્ય કર્મ કરનારા લોકોનાં પાપ નષ્ટ થઈ ચૂક્યાં છે, તેઓ દ્વંદ્વમોહથી મુક્ત થઈને દૃઢ વ્રત સાથે મને ભજે…
- 7.29 – जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये – જે લોકો ઘડપણ અને મૃત્યુથી મુક્તિ માટે મારો આશ્રય લઈને પ્રયત્ન કરે છે, તેઓ એ બ્રહ્મને, સંપૂર્ણ અધ્યાત્મને અને…
- 7.30 – साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च – જે લોકો મને અધિભૂત, અધિદૈવ અને અધિયજ્ઞ સહિત જાણે છે, તે યુક્તચિત્ત પુરુષો મૃત્યુ સમયે પણ મને જ જાણે (સ્મરે)…