ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 15 – પુરુષોત્તમયોગ
પરમ પુરુષોત્તમનો યોગ.
20 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 15.1 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાને કહ્યું — જ્ઞાનીજનો એવા અવિનાશી અશ્વત્થ (પીપળા) વૃક્ષનું વર્ણન કરે છે, જેનું મૂળ ઉપર છે અને શાખાઓ…
- 15.2 – अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा – તે વૃક્ષની શાખાઓ, જે ત્રણ ગુણોથી વધેલી છે અને વિષયો જેની કૂંપળો છે, નીચે અને ઉપર બધે ફેલાયેલી છે.
- 15.3 – न रूपमस्येह तथोपलभ्यते – આ સંસાર-વૃક્ષનું જેવું રૂપ વર્ણવ્યું છે તેવું અહીં (સંસારમાં રહીને) જોવા મળતું નથી; ન તેનો અંત, ન આદિ, ન…
- 15.4 – ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं – ત્યાર પછી તે પરમ પદ શોધવું જોઈએ, જ્યાં પહોંચીને કોઈ ફરી પાછું આવતું નથી.
- 15.5 – निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा – જેઓ માન અને મોહથી રહિત છે, જેમણે આસક્તિના દોષને જીતી લીધો છે, જેઓ નિરંતર આત્મતત્ત્વમાં સ્થિત છે, જેમની…
- 15.6 – न तद्भासयते सूर्यो न – તે (પરમ પદ)ને ન સૂર્ય પ્રકાશિત કરે છે, ન ચંદ્ર, ન અગ્નિ.
- 15.7 – ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः – આ જીવલોકમાં જીવ બનેલો આ સનાતન આત્મા મારો જ અંશ છે; તે જ પ્રકૃતિમાં રહેલી મન સહિત છ ઇન્દ્રિયોને પોતાની તરફ…
- 15.8 – शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः – જેમ વાયુ ફૂલ વગેરે સ્થાનોમાંથી સુગંધ લઈને ચાલ્યો જાય છે, તેમ દેહનો સ્વામી જીવાત્મા જ્યારે એક શરીર છોડે છે…
- 15.9 – श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च – આ જીવાત્મા કાન, આંખ, ત્વચા, જીભ અને નાક — આ ઇન્દ્રિયો અને મનનો આશ્રય લઈને વિષયોનું સેવન (ભોગ) કરે છે.
- 15.10 – उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं – શરીર છોડીને જતા, શરીરમાં રહેતા કે ગુણો સાથે જોડાઈને વિષયો ભોગવતા આ જીવાત્માને મૂઢ લોકો જોઈ શકતા નથી…
- 15.11 – यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् – પ્રયત્નશીલ યોગીઓ પોતાની અંદર રહેલા આ આત્માને જુએ છે; પરંતુ જેમનું અંતઃકરણ શુદ્ધ થયું નથી એવા વિવેકહીન લોકો…
- 15.12 – यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् – જે તેજ સૂર્યમાં રહીને આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે, જે તેજ ચંદ્રમાં છે અને જે અગ્નિમાં છે, તે તેજને તું મારું જ…
- 15.13 – गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा – હું જ પૃથ્વીમાં પ્રવેશીને મારી શક્તિથી સર્વ પ્રાણીઓને ધારણ કરું છું, અને રસમય ચંદ્ર બનીને સર્વ વનસ્પતિઓનું…
- 15.14 – अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां – હું જ વૈશ્વાનર અગ્નિ બનીને પ્રાણીઓના શરીરમાં રહું છું અને પ્રાણ તથા અપાન સાથે મળીને ચાર પ્રકારના અન્નને…
- 15.15 – सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो – હું જ સૌના હૃદયમાં સ્થિત છું; મારાથી જ સ્મૃતિ, જ્ઞાન અને તેમનો લોપ થાય છે.
- 15.16 – द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर – આ લોકમાં બે પ્રકારના પુરુષ છે — ક્ષર (નાશવંત) અને અક્ષર (અવિનાશી).
- 15.17 – उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युधाहृतः – પરંતુ ઉત્તમ પુરુષ આ બંનેથી ભિન્ન છે, જેને પરમાત્મા કહેવામાં આવ્યા છે; એ જ અવિનાશી ઈશ્વર ત્રણે લોકમાં…
- 15.18 – यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः – કારણ કે હું ક્ષરથી પર છું અને અક્ષરથી પણ શ્રેષ્ઠ છું, તેથી લોકમાં અને વેદમાં હું ‘પુરુષોત્તમ’ નામે પ્રસિદ્ધ…
- 15.19 – यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् – હે ભારત! જે મોહરહિત માણસ મને આ રીતે પુરુષોત્તમ જાણે છે, તે સર્વજ્ઞ બનીને સંપૂર્ણ ભાવથી મારું જ ભજન કરે છે.
- 15.20 – इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ – હે નિષ્પાપ ભારત! આ રીતે આ અત્યંત ગોપનીય શાસ્ત્ર મેં તને કહ્યું.