ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 5 – કર્મસંન્યાસયોગ
કર્મ કરતા સંન્યાસ — સાચો ત્યાગ.
29 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 5.1 – अर्जुन उवाच – અર્જુન બોલ્યા — હે કૃષ્ણ! આપ કર્મોના સંન્યાસની પ્રશંસા કરો છો અને ફરી કર્મયોગની પણ.
- 5.2 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાન બોલ્યા — સંન્યાસ અને કર્મયોગ, બંને પરમ કલ્યાણ કરનારા છે; પરંતુ તે બંનેમાં કર્મસંન્યાસ કરતાં…
- 5.3 – ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो – હે મહાબાહો! જે ન કોઈનો દ્વેષ કરે છે, ન કશાની કામના કરે છે, તેને સદાનો સંન્યાસી જાણવો; કારણ કે દ્વંદ્વોથી…
- 5.4 – साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न – સાંખ્ય અને યોગને અલગ-અલગ બાળબુદ્ધિવાળા લોકો કહે છે, પંડિતો નહીં; કોઈ એકમાં પણ સારી રીતે સ્થિત પુરુષ બંનેનું…
- 5.5 – यत्साङ्ख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि – જ્ઞાનયોગીઓ દ્વારા જે સ્થાન (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કરાય છે, તે જ કર્મયોગીઓ દ્વારા પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
- 5.6 – संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः – પરંતુ હે મહાબાહો! કર્મયોગ વિના સંન્યાસ પ્રાપ્ત કરવો દુઃખરૂપ (કઠિન) છે, જ્યારે યોગયુક્ત મનનશીલ સાધક વિના…
- 5.7 – योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः – જે યોગયુક્ત, શુદ્ધ અંતઃકરણવાળો, મન-દેહને જીતેલો, ઇન્દ્રિયો જીતનાર અને સર્વ પ્રાણીઓના આત્માને પોતાનો આત્મા…
- 5.8 – नैव किञ्चित्करोमीति युक्तो मन्येत – યોગયુક્ત તત્ત્વજ્ઞ પુરુષ જોતાં, સાંભળતાં, સ્પર્શતાં, સૂંઘતાં, ખાતાં, ચાલતાં, સૂતાં અને શ્વાસ લેતાં પણ એમ જ…
- 5.9 – प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि – બોલતાં, ત્યાગ કરતાં, ગ્રહણ કરતાં, આંખ ખોલતાં અને મીંચતાં પણ, ‘ઇન્દ્રિયો જ ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાં વર્તે છે’ એમ…
- 5.10 – ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा – જે મનુષ્ય કર્મોને બ્રહ્મ (પરમેશ્વર)માં સમર્પિત કરીને અને આસક્તિ છોડીને કર્મ કરે છે, તે પાપથી એવી રીતે લેપાતો…
- 5.11 – कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि – કર્મયોગીઓ આસક્તિ છોડીને, માત્ર અંતઃકરણની શુદ્ધિ માટે, શરીર, મન, બુદ્ધિ અને કેવળ (મમતા વિનાની) ઇન્દ્રિયો વડે…
- 5.12 – युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति – યોગયુક્ત પુરુષ કર્મફળનો ત્યાગ કરીને સ્થિર (નિષ્ઠાજન્ય) શાંતિ પામે છે; જ્યારે યોગરહિત પુરુષ કામનાથી પ્રેરાઈને…
- 5.13 – सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं – સંયમી દેહધારી પુરુષ સર્વ કર્મોને મનથી (વિવેક દ્વારા) ત્યાગીને, નવ દ્વારવાળા નગર (શરીર)માં, કર્મ કરતો કે…
- 5.14 – न कर्तृत्वं न कर्माणि – પ્રભુ (પરમાત્મા) લોક માટે ન કર્તાપણું, ન કર્મો, અને ન કર્મફળનો સંયોગ રચે છે; આ બધું સ્વભાવ (પ્રકૃતિ)થી જ…
- 5.15 – नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव – સર્વવ્યાપી પ્રભુ ન કોઈનું પાપ ગ્રહણ કરે છે કે ન પુણ્ય; જ્ઞાન અજ્ઞાનથી ઢંકાયેલું છે, તેથી જ પ્રાણીઓ મોહિત થાય…
- 5.16 – ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां – પરંતુ જેમનું તે આત્મવિષયક અજ્ઞાન જ્ઞાન દ્વારા નાશ પામ્યું છે, તેમનું તે જ્ઞાન સૂર્યની જેમ તે પરમ તત્ત્વને…
- 5.17 – तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः – જેમની બુદ્ધિ તેમાં (પરમાત્મામાં) જ જોડાયેલી છે, જેમનો આત્મભાવ તેમાં જ છે, જેમની નિષ્ઠા અને પરમ આશ્રય પણ તે જ…
- 5.18 – विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि – જ્ઞાનીજનો વિદ્યા અને વિનયથી સંપન્ન બ્રાહ્મણમાં, ગાયમાં, હાથીમાં, કૂતરામાં અને ચાંડાળમાં પણ સમદૃષ્ટિ રાખનારા…
- 5.19 – इहैव तैर्जितः सर्गो येषां – જેમનું મન સમતામાં સ્થિત છે, તેમણે આ જીવનમાં જ સંસારને જીતી લીધો છે; કારણ કે બ્રહ્મ નિર્દોષ અને સમ છે, તેથી…
- 5.20 – न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य – જે પ્રિય પામીને હરખાતો નથી અને અપ્રિય પામીને ઉદ્વિગ્ન થતો નથી, તે સ્થિર બુદ્ધિવાળો, મોહરહિત બ્રહ્મવેત્તા…
- 5.21 – बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् – બાહ્ય વિષયોના સ્પર્શમાં અનાસક્ત મનવાળો પુરુષ આત્મામાં જે સુખ મેળવે છે, તે બ્રહ્મયોગમાં જોડાયેલા ચિત્તવાળો…
- 5.22 – ये हि संस्पर्शजा भोगा – હે કૌંતેય! ઇન્દ્રિય અને વિષયોના સંયોગથી ઉત્પન્ન થતા ભોગો દુઃખનાં જ કારણ છે અને આદિ-અંતવાળા છે; તેથી…
- 5.23 – शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् – જે મનુષ્ય શરીર છૂટતાં પહેલાં, આ જીવનમાં જ, કામ અને ક્રોધથી ઉત્પન્ન થતા વેગને સહન કરવા સમર્થ બને છે, તે જ…
- 5.24 – योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः – જે અંદર જ સુખવાળો, અંદર જ રમનારો અને અંદર જ પ્રકાશવાળો છે, તે યોગી બ્રહ્મરૂપ થઈને બ્રહ્મનિર્વાણને પ્રાપ્ત…
- 5.25 – लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः – જેમનાં પાપ ક્ષીણ થયાં છે, જેમના સંશય છેદાઈ ગયા છે, જેમનું ચિત્ત સંયમિત છે અને જેઓ સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં…
- 5.26 – कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् – કામ અને ક્રોધથી રહિત, સંયમિત ચિત્તવાળા અને આત્માને જાણી લેનારા યતિઓ માટે બ્રહ્મનિર્વાણ ચારે બાજુ (અને…
- 5.27 – स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः – બાહ્ય વિષયોના સંપર્કને બહાર જ છોડીને, દૃષ્ટિને બંને ભ્રમરની વચ્ચે સ્થિર કરીને, અને નાસિકાની અંદર વિચરતા…
- 5.28 – यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः – જેણે ઇન્દ્રિય, મન અને બુદ્ધિને સંયમિત કરી છે, જેનું પરમ લક્ષ્ય મોક્ષ છે અને જે ઇચ્છા, ભય તથા ક્રોધથી રહિત…
- 5.29 – भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् – મને યજ્ઞો અને તપોના ભોક્તા, સર્વ લોકના મહાન ઈશ્વર અને સર્વ પ્રાણીઓના સુહૃદ્ જાણીને મનુષ્ય પરમ શાંતિને…