ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 8 – અક્ષરબ્રહ્મયોગ
અવિનાશી બ્રહ્મનો યોગ.
28 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 8.1 – अर्जुन उवाच – અર્જુને કહ્યું — હે પુરુષોત્તમ! તે બ્રહ્મ શું છે? અધ્યાત્મ શું છે? કર્મ શું છે?
- 8.2 – अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन – હે મધુસૂદન! અહીં આ શરીરમાં અધિયજ્ઞ કોણ છે અને તે કેવી રીતે છે?
- 8.3 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાને કહ્યું — જે પરમ અવિનાશી તત્ત્વ છે તે બ્રહ્મ છે; જીવનો પોતાનો સ્વભાવ અધ્યાત્મ કહેવાય છે; અને…
- 8.4 – अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् – હે દેહધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ! નાશવંત પદાર્થ અધિભૂત છે, પુરુષ અધિદૈવ છે, અને આ શરીરમાં હું પોતે જ અધિયજ્ઞ છું.
- 8.5 – अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा – જે મનુષ્ય અંતકાળે માત્ર મારું જ સ્મરણ કરતો શરીર છોડીને જાય છે, તે મારા સ્વરૂપને પામે છે; એમાં કોઈ સંશય નથી.
- 8.6 – यं यं वापि स्मरन्भावं – હે કૌન્તેય! માણસ અંતકાળે જે જે ભાવનું સ્મરણ કરતો શરીર છોડે છે, તે સદા તે જ ભાવમાં રમમાણ રહેવાને કારણે તેને…
- 8.7 – तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य – તેથી સર્વ કાળમાં મારું નિરંતર સ્મરણ કર અને યુદ્ધ પણ કર. મારામાં મન અને બુદ્ધિ અર્પણ કરવાથી તું નિઃસંશય મને જ…
- 8.8 – अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना – હે પાર્થ! અભ્યાસ-રૂપ યોગથી યુક્ત, અન્યત્ર ન જનારા ચિત્તથી નિરંતર ચિંતન કરતો સાધક પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે.
- 8.9 – कविं पुराणमनुशासितार- – જે સાધક સર્વજ્ઞ, અનાદિ, સૌના નિયંતા, અણુથી પણ સૂક્ષ્મ, સૌના ધારણકર્તા, અચિંત્ય-સ્વરૂપ, સૂર્ય સમાન પ્રકાશમાન…
- 8.10 – प्रयाणकाले मनसाऽचलेन – અંતકાળે અચળ મનથી, ભક્તિથી યુક્ત થઈને અને યોગબળથી પ્રાણને ભ્રૂકુટિની મધ્યે સારી રીતે સ્થાપીને તે તે પરમ દિવ્ય…
- 8.11 – यदक्षरं वेदविदो वदन्ति – વેદના જ્ઞાતા જેને ‘અક્ષર’ કહે છે, વીતરાગ યત્નશીલ સંન્યાસીઓ જેમાં પ્રવેશ કરે છે, અને જેને ઇચ્છતા લોકો…
- 8.12 – सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि – સર્વ ઇન્દ્રિય-દ્વારોને સંયમિત કરીને, મનને હૃદયમાં રોકીને, પ્રાણને મસ્તકમાં સ્થાપીને યોગની ધારણામાં સ્થિત…
- 8.13 – ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् – જે ‘ઓમ્’ એ એકાક્ષર બ્રહ્મનું ઉચ્ચારણ કરતો અને મારું સ્મરણ કરતો દેહ ત્યજીને જાય છે, તે પરમ ગતિને પામે છે.
- 8.14 – अनन्यचेताः सततं यो मां – હે પાર્થ! જે અનન્ય ચિત્તવાળો પુરુષ સતત અને નિત્ય મારું સ્મરણ કરે છે, તે નિત્ય-યુક્ત યોગી માટે હું સહેલાઈથી…
- 8.15 – मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् – મને પ્રાપ્ત કરીને પરમ સંસિદ્ધિને પામેલા મહાત્માઓ ફરીથી દુઃખના ધામ જેવા અશાશ્વત પુનર્જન્મને પામતા નથી.
- 8.16 – आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन – હે અર્જુન! બ્રહ્મલોક સુધીના સર્વ લોકો પુનરાવર્તી (પાછા ફરનારા) છે; પરંતુ હે કૌન્તેય!
- 8.17 – सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद् ब्रह्मणो विदुः – જેઓ બ્રહ્માના એક દિવસને હજાર યુગની અવધિવાળો અને તેમની રાત્રિને પણ હજાર યુગના અંતવાળી જાણે છે, તેઓ જ દિવસ અને…
- 8.18 – अव्यक्ताद् व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे – બ્રહ્માના દિવસના આગમને અવ્યક્તમાંથી સમગ્ર વ્યક્ત (પ્રગટ) જગત ઉત્પન્ન થાય છે અને રાત્રિના આગમને તે જ…
- 8.19 – भूतग्रामः स एवायं भूत्वा – હે પાર્થ! એ જ આ પ્રાણી-સમુદાય વારંવાર ઉત્પન્ન થઈને, પરવશ થયેલો, રાત્રિ આવતાં લીન થાય છે અને દિવસ આવતાં ફરી…
- 8.20 – परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः – પરંતુ એ અવ્યક્તથી પણ પર એક બીજો સનાતન અવ્યક્ત ભાવ છે, જે સર્વ પ્રાણીઓ નાશ પામે ત્યારે પણ નાશ પામતો નથી.
- 8.21 – अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् – જેને ‘અવ્યક્ત’ અને ‘અક્ષર’ કહ્યો છે, તેને જ પરમ ગતિ કહે છે; જેને પામીને સાધકો પાછા ફરતા નથી, તે જ મારું પરમ…
- 8.22 – पुरुषः स परः पार्थ – હે પાર્થ! જેની અંદર સર્વ પ્રાણીઓ રહેલાં છે અને જેનાથી આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત છે, તે પરમ પુરુષ અનન્ય ભક્તિથી જ…
- 8.23 – यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव – હે ભરતશ્રેષ્ઠ! જે કાળમાં (માર્ગે) શરીર ત્યજીને ગયેલા યોગીઓ અપુનરાવૃત્તિ કે પુનરાવૃત્તિને પામે છે, તે કાળ હું…
- 8.24 – अग्निर्जोतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् – અગ્નિ, જ્યોતિ, દિવસ, શુક્લપક્ષ અને ઉત્તરાયણના છ માસ — આ માર્ગે પ્રયાણ કરનારા બ્રહ્મવેત્તા લોકો બ્રહ્મને પામે…
- 8.25 – धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा – ધૂમ, રાત્રિ, કૃષ્ણપક્ષ અને દક્ષિણાયનના છ માસ — આ માર્ગે જઈને યોગી ચંદ્રની જ્યોતિને પામી ફરી પાછો આવે છે.
- 8.26 – शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः – જગતના આ શુક્લ અને કૃષ્ણ બંને માર્ગો સનાતન મનાયા છે. એક વડે જીવ અપુનરાવૃત્તિ (મોક્ષ) પામે છે અને બીજા વડે ફરી…
- 8.27 – नैते सृती पार्थ जानन्योगी – હે પાર્થ! આ બંને માર્ગોને જાણનાર કોઈ પણ યોગી મોહિત થતો નથી. તેથી હે અર્જુન! તું સર્વ કાળમાં યોગયુક્ત રહે.
- 8.28 – वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव – યોગી આ રહસ્ય જાણીને વેદાધ્યયન, યજ્ઞ, તપ અને દાનમાં જે પુણ્યફળ કહેવાયું છે તે સર્વને ઓળંગી જાય છે અને આદ્ય…