ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 17 – શ્રદ્ધાત્રયવિભાગયોગ
ત્રણ પ્રકારની શ્રદ્ધાનું વિભાજન.
28 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 17.1 – अर्जुन उवाच – અર્જુન બોલ્યા — હે કૃષ્ણ! જે લોકો શાસ્ત્રવિધિને છોડીને (પરંતુ) શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને યજન (પૂજન) કરે છે, તેમની…
- 17.2 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાન બોલ્યા — દેહધારીઓની તે સ્વભાવમાંથી ઉત્પન્ન શ્રદ્ધા ત્રણ પ્રકારની હોય છે — સાત્ત્વિકી, રાજસી અને…
- 17.3 – सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति – હે ભારત! સૌની શ્રદ્ધા તેમના અંતઃકરણ (સ્વભાવ)ને અનુરૂપ હોય છે.
- 17.4 – यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः – સાત્ત્વિક લોકો દેવતાઓનું પૂજન કરે છે, રાજસિક લોકો યક્ષો અને રાક્ષસોનું, અને બીજા તામસિક લોકો પ્રેતો અને…
- 17.5 – अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये – જે લોકો દંભ અને અહંકારથી યુક્ત થઈને, કામના, આસક્તિ અને બળના અભિમાનથી પ્રેરાઈને, શાસ્ત્રવિધિ વિનાનું ઘોર તપ…
- 17.6 – कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः – તે વિવેકહીન લોકો શરીરમાં રહેલા ભૂતસમુદાય (પંચભૂતો અને ઇન્દ્રિયો)ને અને શરીરની અંદર અંતર્યામી રૂપે રહેલા મને…
- 17.7 – आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति – સૌને પ્રિય લાગતો આહાર પણ ત્રણ પ્રકારનો હોય છે; તે જ રીતે યજ્ઞ, તપ અને દાન પણ (ત્રણ-ત્રણ પ્રકારનાં હોય છે).
- 17.8 – आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः – આયુષ્ય, સત્ત્વ (મનની શુદ્ધિ), બળ, આરોગ્ય, સુખ અને પ્રીતિ (પ્રસન્નતા) વધારનારા, રસયુક્ત, સ્નિગ્ધ (ચીકણા)…
- 17.9 – कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः – કડવા, ખાટા, વધુ ખારા, અત્યંત ગરમ, તીખા, સૂકા અને બળતરા કરનારા આહાર, જે દુઃખ, શોક અને રોગ આપનારા છે, રાજસિક…
- 17.10 – यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं – જે ભોજન ઘણા સમય પહેલાં બનેલું (અધકચરું કે ઠંડું), રસહીન, દુર્ગંધયુક્ત, વાસી, એઠું અને અપવિત્ર છે, તે તામસિક…
- 17.11 – अफलाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते – જે યજ્ઞ શાસ્ત્રવિધિ પ્રમાણે, ‘યજ્ઞ કરવો એ જ કર્તવ્ય છે’ — એમ મનને સ્થિર કરીને, ફળની ઇચ્છા ન રાખનારા લોકો…
- 17.12 – अभिसन्धाय तु फलं दम्भार्थमपि – પરંતુ હે ભરતશ્રેષ્ઠ! જે યજ્ઞ ફળની ઇચ્છાને લક્ષ્ય બનાવીને, અથવા ફક્ત દેખાડા માટે થાય છે, તે યજ્ઞને તું રાજસિક…
- 17.13 – विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् – શાસ્ત્રવિધિ વિનાના, અન્નદાન વિનાના, મંત્રો વિનાના, દક્ષિણા વિનાના અને શ્રદ્ધા વિનાના યજ્ઞને (જ્ઞાનીઓ) તામસિક…
- 17.14 – देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् – દેવતા, દ્વિજ (બ્રાહ્મણ), ગુરુ અને જ્ઞાનીઓનું પૂજન, પવિત્રતા, સરળતા, બ્રહ્મચર્ય અને અહિંસા — આ શરીર સંબંધી તપ…
- 17.15 – अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं – જે વચન કોઈને ઉદ્વેગ (વ્યાકુળતા) ન પહોંચાડનારું, સત્ય, પ્રિય અને હિતકારી હોય, તથા સ્વાધ્યાય (શાસ્ત્રપાઠ અને…
- 17.16 – मनः प्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः – મનની પ્રસન્નતા, સૌમ્ય સ્વભાવ, મૌન (મનનશીલતા), આત્મસંયમ અને ભાવોની પૂર્ણ શુદ્ધિ — આ મન સંબંધી તપ કહેવાય છે.
- 17.17 – श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं – ફળની ઇચ્છા ન રાખનારા, યોગયુક્ત (એકાગ્રચિત્ત) મનુષ્યો દ્વારા પરમ શ્રદ્ધાથી થયેલા તે ત્રણ પ્રકારના (શારીરિક…
- 17.18 – सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव – જે તપ સત્કાર, માન અને પૂજા મેળવવા માટે તથા દંભ (દેખાડા)થી થાય છે, તે અહીં ચંચળ (અસ્થિર) અને અનિશ્ચિત ફળવાળું…
- 17.19 – मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः – જે તપ મૂઢતાપૂર્ણ હઠથી, પોતાના શરીરને પીડા આપીને, અથવા બીજાનું અનિષ્ટ (વિનાશ) કરવા માટે થાય છે, તે તામસિક…
- 17.20 – दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे – ‘દાન આપવું એ જ કર્તવ્ય છે’ — આ ભાવથી જે દાન યોગ્ય સ્થાને, યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય પાત્રને, એવી વ્યક્તિને અપાય…
- 17.21 – यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा – પરંતુ જે દાન બદલામાં ઉપકાર મેળવવા માટે, અથવા કોઈ ફળને લક્ષ્ય કરીને, કે પછી મનમાં ક્લેશ સાથે (અનિચ્છાથી) અપાય…
- 17.22 – अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते – જે દાન અયોગ્ય સ્થાન અને સમયે, અયોગ્ય પાત્રોને, સત્કાર વિના અને તિરસ્કારપૂર્વક અપાય છે, તે તામસિક કહેવાયું છે.
- 17.23 – ॐतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः – ‘ૐ તત્ સત્’ — આ બ્રહ્મનું ત્રણ પ્રકારનું નામ (નિર્દેશ) કહેવાયું છે.
- 17.24 – तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः – તેથી બ્રહ્મવાદી (વેદોના અનુયાયી) પુરુષોની શાસ્ત્રવિધિથી કહેલી યજ્ઞ, દાન અને તપની ક્રિયાઓ સદા ‘ૐ’નું ઉચ્ચારણ…
- 17.25 – तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः – ‘તત્’ — આ (નામ)નું ઉચ્ચારણ કરીને, ફળની ઇચ્છા ન રાખતાં, મોક્ષ ઇચ્છનારા પુરુષો દ્વારા વિવિધ પ્રકારની યજ્ઞ, તપ…
- 17.26 – सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते – હે પાર્થ! ‘સત્’ — આ શબ્દ સત્તા (અસ્તિત્વ)ના અર્થમાં અને સાધુતા (શ્રેષ્ઠતા)ના અર્થમાં વપરાય છે; અને એ જ રીતે…
- 17.27 – यज्ञे तपसि दाने च – યજ્ઞ, તપ અને દાનમાં જે દૃઢ સ્થિતિ (નિષ્ઠા) છે, તેને પણ ‘સત્’ કહેવાય છે; અને તે (પરમાત્મા) માટે થયેલું કર્મ…
- 17.28 – अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं – હે પાર્થ! શ્રદ્ધા વિના જે હવન કરાયો, જે દાન અપાયું, જે તપ કરાયું અને જે કંઈ પણ (શુભ) કર્મ કરાયું — તે બધું…