ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 16 – દૈવાસુરસંપદવિભાગયોગ
દૈવી અને આસુરી સંપદાનો ભેદ.
24 શ્લોક
આ અધ્યાયના બધા શ્લોક
- 16.1 – श्रीभगवानुवाच – શ્રીભગવાન બોલ્યા — નિર્ભયતા, અંતઃકરણની પૂર્ણ શુદ્ધિ, જ્ઞાન અને યોગમાં દૃઢ સ્થિતિ, દાન, ઇન્દ્રિયોનો સંયમ…
- 16.2 – अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् – અહિંસા, સત્ય, ક્રોધનો અભાવ, ત્યાગ, શાંતિ, ચાડી ન કરવી, સર્વ પ્રાણીઓ પર દયા, લોભનો અભાવ, કોમળતા, (અનુચિત…
- 16.3 – तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो – તેજ, ક્ષમા, ધૈર્ય, પવિત્રતા, કોઈનો દ્રોહ ન કરવો અને અતિશય અભિમાનનો અભાવ — હે ભારત!
- 16.4 – दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव – હે પાર્થ! દંભ (પાખંડ), દર્પ (ઘમંડ), અભિમાન, ક્રોધ, કઠોરતા અને અજ્ઞાન — આ આસુરી સંપત્તિ લઈને જન્મેલા પુરુષનાં…
- 16.5 – दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता – દૈવી સંપત્તિ મોક્ષ માટે અને આસુરી સંપત્તિ બંધન માટે મનાઈ છે. હે પાંડવ!
- 16.6 – द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर – હે પાર્થ! આ લોકમાં પ્રાણીઓની સૃષ્ટિ બે પ્રકારની છે — દૈવી અને આસુરી.
- 16.7 – प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च – આસુરી સ્વભાવવાળા લોકો ન પ્રવૃત્તિ (શું કરવું જોઈએ)ને જાણે છે, ન નિવૃત્તિ (શેનાથી દૂર રહેવું જોઈએ)ને.
- 16.8 – असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् – તેઓ (આસુરી લોકો) કહે છે કે આ જગત અસત્ય (સત્યરહિત), આધારરહિત અને ઈશ્વરરહિત છે; તે ફક્ત સ્ત્રી-પુરુષના પરસ્પર…
- 16.9 – एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः – આ દૃષ્ટિને પકડીને, જેમનો આત્મા (નૈતિક સ્વરૂપ) નષ્ટ થઈ ગયો છે, એવા અલ્પબુદ્ધિ, ક્રૂર કર્મ કરનારા, જગતના શત્રુ…
- 16.10 – काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः – ક્યારેય પૂરી ન થનારી કામનાઓનો આશ્રય લઈને, દંભ, માન અને મદથી યુક્ત થઈને, મોહને કારણે ખોટા આગ્રહો (મિથ્યા…
- 16.11 – चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः – તેઓ મૃત્યુ સુધી રહેનારી અપાર ચિંતાઓનો આશ્રય લઈ રહે છે, કામનાઓના ભોગને જ પરમ લક્ષ્ય માને છે, અને એવો નિશ્ચય…
- 16.12 – आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः – આશારૂપી સેંકડો ફાંસલાઓથી બંધાયેલા, કામ અને ક્રોધને પરાયણ તે લોકો વિષયભોગો માટે અન્યાયપૂર્વક ધનસંગ્રહ કરવાની…
- 16.13 – इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये – (તેઓ વિચારે છે —) ‘આજે મેં આ મેળવ્યું, હવે આ મનોરથ પૂરો કરીશ; આ ધન મારી પાસે છે, અને આ (બીજું) ધન પણ ફરી…
- 16.14 – असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये – ‘તે શત્રુ મારા દ્વારા મરાયો, અને બીજાઓને પણ હું મારી નાખીશ.
- 16.15 – आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया – ‘હું ધનવાન છું, મોટા કુળનો છું; મારા જેવો બીજો કોણ છે? હું યજ્ઞ કરીશ, દાન આપીશ અને આનંદ માણીશ’ — આ રીતે તેઓ…
- 16.16 – अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः – અનેક પ્રકારના વિચારોથી ભ્રમિત ચિત્તવાળા, મોહની જાળમાં પૂરેપૂરા ફસાયેલા અને વિષયભોગોમાં અત્યંત આસક્ત તે લોકો…
- 16.17 – आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः – પોતાને જ શ્રેષ્ઠ માનનારા, અક્કડ (વિનયહીન), ધન અને માનના મદથી યુક્ત તે લોકો ફક્ત નામના યજ્ઞો દ્વારા દંભપૂર્વક…
- 16.18 – अहंकारं बलं दर्पं कामं – અહંકાર, બળ, દર્પ, કામ અને ક્રોધનો આશ્રય લીધેલા, બીજાઓના ગુણોમાં દોષ જોનારા તે લોકો પોતાના અને બીજાઓના…
- 16.19 – तानहं द्विषतः क्रुरान्संसारेषु नराधमान् – એ દ્વેષ કરનારા, ક્રૂર, અશુભ કર્મ કરનારા નરાધમોને હું સંસારમાં વારંવાર આસુરી યોનિઓમાં જ નાખું છું.
- 16.20 – आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि – હે કૌંતેય! આસુરી યોનિને પામેલા તે મૂઢો જન્મોજન્મ મને પામ્યા વિના તેનાથી પણ વધુ નીચી ગતિને પામે છે.
- 16.21 – त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः – કામ, ક્રોધ અને લોભ — આ ત્રણ પ્રકારનાં નરકનાં દ્વાર છે, જે આત્માનો નાશ કરનારાં છે.
- 16.22 – एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः – હે કૌંતેય! આ ત્રણે અંધકારનાં દ્વારોમાંથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય પોતાના કલ્યાણનું આચરણ કરે છે, અને તેનાથી તે પરમ…
- 16.23 – यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः – જે વ્યક્તિ શાસ્ત્રની વિધિને છોડીને પોતાની ઇચ્છાથી મનફાવતું આચરણ કરે છે, તે ન સિદ્ધિને પામે છે, ન સુખને, ન…
- 16.24 – तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ – તેથી શું કરવું જોઈએ અને શું ન કરવું જોઈએ — તેની વ્યવસ્થા (નિર્ણય)માં તારા માટે શાસ્ત્ર જ પ્રમાણ છે.