ભગવદ્ ગીતા વર્લ્ડ

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 7, શ્લોક 21

અધ્યાય 7 – જ્ઞાનવિજ્ઞાનયોગ · વક્તા: શ્રીકૃષ્ણ

સંસ્કૃત શ્લોક

यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥

ઉચ્ચારણ (રોમન લિપ્યંતર)

yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddhayārcitumicchati .
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tāmeva vidadhāmyaham ॥

અર્થ

જે જે ભક્ત જે જે દેવતાના સ્વરૂપની શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવા ઇચ્છે છે, તે તે ભક્તની એ જ શ્રદ્ધાને હું અચળ (સ્થિર) કરી દઉં છું.

શબ્દાર્થ

  • यः यः – જે જે
  • याम् याम् – જે જે
  • तनुम् – સ્વરૂપને, દેવતારૂપને
  • भक्तः – ભક્ત
  • श्रद्धया – શ્રદ્ધાથી
  • अर्चितुम् – પૂજા કરવા
  • इच्छति – ઇચ્છે છે
  • तस्य तस्य – તે તેની
  • अचलाम् – અચળ, સ્થિર
  • श्रद्धाम् – શ્રદ્ધાને
  • ताम् – તે જ
  • एव – જ
  • विदधामि – કરું છું, સ્થાપું છું
  • अहम् – હું

અન્વય

यः यः भक्तः यां यां तनुं श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति, तस्य तस्य ताम् एव श्रद्धाम् अहम् अचलां विदधामि ।

સમજૂતી

આ શ્લોક ભગવાનની અદ્ભુત ઉદારતા અને સહિષ્ણુતા બતાવે છે. ગયા શ્લોકમાં એવા લોકોની વાત થઈ જેઓ કામનાઓથી પ્રેરાઈને વિવિધ દેવતાઓની પૂજા કરે છે. ભગવાન તેમને ઠપકો આપતા કે તરછોડતા નથી; તેઓ કહે છે — જે જે કોઈ દેવતાની શ્રદ્ધાથી પૂજા કરવા ઇચ્છે છે, હું તેની એ જ શ્રદ્ધાને દૃઢ કરી દઉં છું.

આની પાછળ એક ઊંડું સત્ય છે: સર્વ દેવતાઓ ભગવાનની જ વિભૂતિઓ છે, તેમની શક્તિનાં વિવિધ રૂપો — ‘તનુ’ એટલે શરીર. તેથી કોઈ પણ દેવતાની સાચી શ્રદ્ધા અંતે ભગવાન સુધી જ પહોંચે છે. અને શ્રદ્ધા પોતે ભગવાનની દેન છે; અંતર્યામી રૂપે તેઓ જ દરેક હૃદયમાં શ્રદ્ધા જગાડે છે અને સ્થિર કરે છે.

ભગવાન શ્રદ્ધાને ‘અચળ’ કેમ કરે છે? કારણ કે શ્રદ્ધા આધ્યાત્મિક વિકાસનું બીજ છે. ભલે તે કોઈ મર્યાદિત રૂપથી શરૂ થાય, જો તે સ્થિર અને સાચી હોય, તો તે ધીમે ધીમે મનને શુદ્ધ કરે છે અને અંતે પરમ સત્ય તરફ લઈ જાય છે. જેમ મા બાળકને તેની રુચિની રમતથી જ શીખવવાનું શરૂ કરે છે, તેમ ભગવાન દરેક વ્યક્તિને તેની પ્રકૃતિ મુજબ આગળ વધારે છે.

આચાર્ય રામાનુજ કહે છે કે ભગવાન જ એ દેવતાઓના અંતર્યામી આત્મા છે, અને દેવતાઓ તેમનું શરીર છે; તેથી ઉપાસકની શ્રદ્ધાને સ્થિર કરનાર પણ તેઓ જ છે. આ શ્લોક ભારતીય આધ્યાત્મિક પરંપરાની એ સહિષ્ણુતાનો આધાર છે જે વિવિધ ઉપાસનાપદ્ધતિઓને સ્વીકારે છે.

સંદર્ભ

7.20માં કામનાઓથી બીજા દેવતાઓની ઉપાસના કરનારાઓનું વર્ણન હતું; આ શ્લોક કહે છે કે ભગવાન તેમની શ્રદ્ધાને પણ સ્થિર કરે છે. આગળના શ્લોક (7.22)માં કહ્યું છે કે એ શ્રદ્ધાથી તેઓ જે ફળ પામે છે, તે પણ ભગવાન દ્વારા જ અપાય છે.

જીવન-બોધ

બીજાની આસ્થા અને પૂજાપદ્ધતિનું સન્માન કરો, ભલે તે તમારાથી જુદી હોય. સાચી શ્રદ્ધા, કોઈ પણ રૂપમાં હોય, મૂલ્યવાન છે. તમારી શ્રદ્ધાને પણ દૃઢ અને સાચી બનાવો — ઈશ્વર પોતે તેને આગળ વધારશે.

મુખ્ય શબ્દો

તનુ
શરીર, સ્વરૂપ — અહીં દેવતાનું રૂપ
શ્રદ્ધા
આસ્થા, વિશ્વાસ, ભક્તિભાવ
અચળ
અટલ, સ્થિર
વિદધામિ
સ્થાપું છું, દૃઢ કરું છું

આ જ અધ્યાયના નજીકના શ્લોક

શ્રીકૃષ્ણ સંબંધિત સામગ્રી

લોકપ્રિય ગીતા શ્લોક