દશાવતાર

ભગવાન વિષ્ણુના દસ અવતાર અને તેમાં શ્રીકૃષ્ણનું વિશેષ સ્થાન.

• ભગવાન વિષ્ણુના દશાવતાર – અવતાર એટલે શું, ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું વચન "યદા યદા હિ ધર્મસ્ય", દસ અવતારોની યાદી અને તેમાં શ્રીકૃષ્ણનું વિશેષ સ્થાન.
• મત્સ્ય અવતાર – પ્રલયના સમયે ભગવાને મત્સ્યનું રૂપ ધારણ કરીને રાજા સત્યવ્રત, સપ્તર્ષિઓ અને વેદોનું રક્ષણ કર્યું.
• કૂર્મ અવતાર – સમુદ્રમંથન વખતે ભગવાને કાચબાનું રૂપ ધારણ કરીને મંદરાચલ પર્વતને પોતાની પીઠ પર ધારણ કર્યો.
• વરાહ અવતાર – ભગવાને વરાહ રૂપે પૃથ્વીને જળમાંથી બહાર કાઢી અને હિરણ્યાક્ષનો વધ કર્યો.
• નૃસિંહ અવતાર – ભક્ત પ્રહ્લાદના રક્ષણ માટે ભગવાન થાંભલામાંથી નૃસિંહ રૂપે પ્રગટ થયા અને હિરણ્યકશિપુનો વધ કર્યો.
• વામન અવતાર – ભગવાને બાળક વામન બનીને રાજા બલિ પાસે ત્રણ પગલાં ભૂમિ માગી અને ત્રિવિક્રમ રૂપે ત્રણેય લોક માપી લીધા.
• પરશુરામ અવતાર – મહર્ષિ જમદગ્નિના પુત્ર પરશુરામે અત્યાચારી રાજાઓનું દમન કર્યું અને પછી તપમાં લીન થઈ ગયા.
• શ્રીરામ અવતાર – મર્યાદા પુરુષોત્તમ શ્રીરામે ધર્મનો આદર્શ સ્થાપ્યો અને રાવણનો વધ કરીને સંસારને ભયમુક્ત કર્યો.
• શ્રીકૃષ્ણ અવતાર – દ્વાપર યુગના અંતે પ્રગટ થયેલા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ, જેમને ભાગવત "સ્વયં ભગવાન" કહે છે; કેટલીક યાદીઓમાં આઠમા અવતાર બલરામજી છે.
• બુદ્ધ અવતાર – કળિયુગના આરંભે કરુણા અને અહિંસાનો સંદેશ આપનાર બુદ્ધ; કેટલીક યાદીઓમાં આ સ્થાને બલરામજી છે અને કેટલીકમાં બુદ્ધ.
• કલ્કિ અવતાર – કળિયુગના અંતે ભગવાન કલ્કિ શ્વેત અશ્વ પર સવાર થઈને અધર્મનો નાશ કરશે અને નવા સત્યયુગનો આરંભ થશે.