ભગવદ્ ગીતા વર્લ્ડ

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 8, શ્લોક 14

અધ્યાય 8 – અક્ષરબ્રહ્મયોગ · વક્તા: શ્રીકૃષ્ણ

સંસ્કૃત શ્લોક

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥

ઉચ્ચારણ (રોમન લિપ્યંતર)

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ .
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ ॥

અર્થ

હે પાર્થ! જે અનન્ય ચિત્તવાળો પુરુષ સતત અને નિત્ય મારું સ્મરણ કરે છે, તે નિત્ય-યુક્ત યોગી માટે હું સહેલાઈથી પ્રાપ્ય છું.

શબ્દાર્થ

  • अनन्यचेताः – અનન્ય ચિત્તવાળો
  • सततम् – સતત
  • यः – જે
  • माम् – મને
  • स्मरति – સ્મરે છે
  • नित्यशः – નિત્ય
  • तस्य – તેના માટે
  • अहम् – હું
  • सुलभः – સુલભ
  • पार्थ – હે પાર્થ
  • नित्ययुक्तस्य – નિત્યયુક્ત
  • योगिनः – યોગીને

અન્વય

पार्थ, यः अनन्यचेताः नित्यशः सततं माम् स्मरति, तस्य नित्ययुक्तस्य योगिनः अहं सुलभः ।

સમજૂતી

અગાઉના શ્લોકોમાં અંતકાળની યોગ-પ્રક્રિયા બતાવાઈ, જે કઠિન લાગી શકે. અહીં ભગવાન તેનો સૌથી સરળ માર્ગ બતાવે છે: નિરંતર સ્મરણ. તેથી આ શ્લોક અધ્યાયનું ભક્તિ-હૃદય કહી શકાય.

ત્રણ શબ્દો મળીને આ સ્મરણનું સ્વરૂપ નક્કી કરે છે: ‘અનન્યચેતાઃ’ — ચિત્ત બીજા કોઈને આશ્રય બનાવતું નથી, માત્ર ભગવાનમાં છે; ‘સતતમ્’ — અટક્યા વિના; ‘નિત્યશઃ’ — રોજેરોજ, જીવનપર્યંત. આ કોઈક વાર કરેલું સ્મરણ નથી, પરંતુ જીવનની પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતી સ્મૃતિ છે, જેમ કામ કરતી માતાનું ધ્યાન બાળક પર જ રહે છે.

ફળનું વચન અતિ મધુર છે — ‘તસ્યાહં સુલભઃ’ — હું તેના માટે સુલભ છું. જે પરમ પદ માટે યતિ, વેદજ્ઞ અને તપસ્વીઓ કઠિન સાધના કરે છે, તે જ પ્રેમથી નિરંતર સ્મરણ કરનારને સહેલાઈથી મળે છે. અહીં ‘સુલભ’નો અર્થ પ્રયત્નનો અભાવ નથી, પરંતુ એ કે ભગવાન પોતે એ ભક્તની નજીક આવી જાય છે; માર્ગમાં તેમને શોધવા પડતા નથી.

શંકરાચાર્ય અનુસાર અહીં ‘નિત્યયુક્ત’ યોગી એ છે જે ભગવાન સિવાય કોઈ ફળની ઇચ્છા રાખતો નથી. રામાનુજ આને ભક્તિયોગની શ્રેષ્ઠતાનું પ્રમાણ માને છે. બંને સંમત છે કે સ્મરણની સાતત્યતા જ ખરું સાધન છે.

સંદર્ભ

8.12–13માં અંતકાળની કઠિન યોગ-સાધના બતાવાઈ. અહીં ભગવાન તેની સરખામણીએ સહજ માર્ગ આપે છે — રોજનું નિરંતર સ્મરણ; આગલા શ્લોકમાં તેનું ફળ, પુનર્જન્મમાંથી મુક્તિ, બતાવાશે.

જીવન-બોધ

ઈશ્વરને પામવા દરેકને કઠિન તપની જરૂર નથી; પ્રેમથી કરેલું નિરંતર સ્મરણ પૂરતું છે. દિવસનાં સામાન્ય કામો વચ્ચે પણ ઈશ્વરને યાદ રાખવાની ટેવ પાડો.

મુખ્ય શબ્દો

अनन्यचेताः
જેનું ચિત્ત બીજા કોઈ તરફ જતું નથી
नित्ययुक्त
સદા ભગવાન સાથે જોડાયેલો
सुलभ
સહજ પ્રાપ્ય
नित्यशः
નિત્ય, અંતર વિના

આ જ અધ્યાયના નજીકના શ્લોક

શ્રીકૃષ્ણ સંબંધિત સામગ્રી

લોકપ્રિય ગીતા શ્લોક