શ્રીકૃષ્ણ અને ગુજરાત

દ્વારકાથી ડાકોર સુધી અને નરસિંહ મહેતાથી પુષ્ટિમાર્ગની હવેલીઓ સુધી, ગુજરાતની ધરતી અને ગુજરાતનું જીવન ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના પ્રેમથી તરબોળ છે.

ભારતમાં બહુ ઓછા પ્રદેશો એવા છે જે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સાથે ગુજરાત જેટલા આત્મીય રીતે જોડાયેલા હોય. શ્રીમદ્ ભાગવત અને મહાભારત અનુસાર જ્યારે જરાસંધના વારંવારના આક્રમણોથી મથુરા અસુરક્ષિત બની, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ યાદવોને પશ્ચિમ સમુદ્રના કાંઠે લઈ આવ્યા અને દ્વારકા નગરી વસાવી, જે તેમની રાજધાની બની. તેથી ગુજરાતીઓ માટે શ્રીકૃષ્ણ માત્ર વ્રજના ગોવાળિયા બાળક નથી, પણ સૌથી પહેલાં દ્વારકાધીશ છે, અને રણછોડરાય પણ છે, જેમના નામની લોકવ્યાખ્યા એવી છે કે પ્રજાની રક્ષા માટે તેમણે રણભૂમિ છોડી. "રણછોડ" આજે પણ ગુજરાતનું એક વહાલું નામ છે.

સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકાંઠો તેમની લીલાઓ સાથે જોડાયેલાં તીર્થોની માળા જેવો છે: દ્વારકા અને બેટ દ્વારકાનો ટાપુ; માધવપુર, જ્યાં લોકપરંપરા પ્રમાણે રુક્મિણીજી સાથે તેમનાં લગ્ન થયાં; પોરબંદર, જેને તેમના સખા સુદામાની નગરી તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે; અને સોમનાથ પાસેનું પ્રભાસ ક્ષેત્ર, જ્યાં ભાલકા તીર્થમાં શ્રીકૃષ્ણે પોતાની પૃથ્વીલીલા સંકેલી હોવાનું મનાય છે. અંદરના ગુજરાતમાં ડાકોરમાં રણછોડરાય બિરાજે છે, અને અરવલ્લીની ટેકરીઓમાં આવેલું શામળાજી વિષ્ણુ-કૃષ્ણ ઉપાસનાનું એક પ્રાચીન કેન્દ્ર છે.

ગુજરાતની ભક્તિને સંતો અને કવિઓએ પણ ઘડી છે. જૂનાગઢના નરસિંહ મહેતા, ગુજરાતી ભાષાના આદિ કવિ, પોતાનાં પ્રભાતિયાંથી પરોઢને કૃષ્ણપ્રેમથી ભરી દેતા, અને પરંપરા મુજબ મીરાંબાઈએ પોતાનાં છેલ્લાં વર્ષો દ્વારકામાં વિતાવ્યાં. સોળમી સદીથી શ્રી વલ્લભાચાર્યજી અને તેમના પુત્ર ગુસાંઈજીનો પુષ્ટિમાર્ગ ગુજરાતી વૈષ્ણવ પરિવારોમાં ફેલાયો, જેમની હવેલીઓમાં બાળકૃષ્ણની પ્રેમભરી નિત્ય સેવા થાય છે.

તહેવારો આ પ્રેમને દરેક ઘર અને દરેક શેરી સુધી પહોંચાડે છે: સાતમ-આઠમની રજાઓ અને મેળાઓ સાથેની જન્માષ્ટમી, શ્રાવણનાં હિંડોળાનાં દર્શન, અમદાવાદની રથયાત્રા, અને રાસ-ગરબા, જેનાં ગોળ ફરતાં નૃત્યો ગોપીઓ સાથેના શ્રીકૃષ્ણના રાસની યાદ અપાવે છે.

District

ગુજરાત (સમગ્ર રાજ્ય)