ગુજરાતમાં જન્માષ્ટમી

રાંધણ છઠ અને શીતળા સાતમથી લઈને મધરાતના જન્મોત્સવ, નંદ ઉત્સવ, મટકીફોડ અને લોકમેળાઓ સુધી – ગુજરાતમાં જન્માષ્ટમી અનેક દિવસનો તહેવાર છે.

ગુજરાતી પંચાંગમાં જન્માષ્ટમી શ્રાવણ વદ આઠમે આવે છે (ઉત્તર ભારતની પૂનમાંત ગણતરીમાં એ જ દિવસ ભાદરવા વદ આઠમ કહેવાય છે). ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં, આ એક દિવસનો તહેવાર નથી, પણ "સાતમ-આઠમ" તરીકે ઓળખાતો અનેક દિવસનો ઉત્સવ છે, જ્યારે ઑફિસો અને શાળાઓમાં રજા હોય છે અને આખો પરિવાર સાથે મળીને તહેવાર માણે છે.

તેની શરૂઆત રાંધણ છઠથી થાય છે, જ્યારે ઘરમાં બહેનો બીજા દિવસ માટે જાતજાતની વાનગીઓ બનાવે છે. બીજા દિવસે શીતળા સાતમે ચૂલો સળગાવાતો નથી; પરિવારના આરોગ્ય માટે શીતળા માતાની પૂજા થાય છે અને આગલા દિવસે બનાવેલું ટાઢું ભોજન જમાય છે. પછી આવે છે આઠમ, જન્માષ્ટમી, જ્યારે ભક્તો ઉપવાસ કરે છે, મંદિરો અને ઘરો શણગારાય છે, અને મધરાતે લાલાના જન્મ સાથે ઘંટ, શંખ અને "નંદ ઘેર આનંદ ભયો, જય કનૈયા લાલ કી"ના જયઘોષ ગુંજી ઊઠે છે. બીજો દિવસ નોમ, એટલે કે નંદ ઉત્સવ, વધામણાં અને પારણાંનો દિવસ છે. ગામડાં અને શહેરોમાં યુવાનોની ટોળીઓ માનવ પિરામિડ બનાવીને ઊંચે બાંધેલી દહીં-માખણની મટકી ફોડે છે.

આ દિવસોમાં દ્વારકા અને ડાકોરમાં ભક્તોનું ઘોડાપૂર ઊમટે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં સાતમ-આઠમના મેળાઓની જૂની પરંપરા છે; રાજકોટનો લોકમેળો તેમાં સૌથી મોટો ગણાય છે, જે કેટલાય દિવસ ચાલે છે અને જેમાં લાખો લોકો ચકડોળ, લોકસંગીત અને સ્ટૉલની મોજ માણવા આવે છે.

પુષ્ટિમાર્ગીય હવેલીઓમાં જન્માષ્ટમીએ ઠાકોરજીના ખાસ શૃંગાર અને પારણાનાં દર્શન થાય છે, જ્યારે બાળકૃષ્ણને પારણામાં ઝુલાવવામાં આવે છે. તે પહેલાં આખા શ્રાવણ મહિનામાં હિંડોળાનાં દર્શન થાય છે, જેમાં ફૂલ, પાન, ફળ અને રંગબેરંગી વસ્ત્રોથી શણગારેલા હિંડોળા મન મોહી લે છે.

District

ગુજરાત (સમગ્ર રાજ્ય)