માધવપુર ઘેડ

પોરબંદર પાસે દરિયાકાંઠે વસેલું માધવપુર, જ્યાં લોકપરંપરા પ્રમાણે શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીજીનાં લગ્ન થયાં, અને દર ચૈત્રમાં લગ્નોત્સવનો મેળો ભરાય છે.

માધવપુર પોરબંદર જિલ્લાનું એક દરિયાકાંઠાનું ગામ છે, જે પોરબંદર અને વેરાવળ (સોમનાથ) વચ્ચેના રસ્તે, ઘેડ તરીકે ઓળખાતા પંથકમાં આવેલું છે. શ્રીમદ્ ભાગવત કહે છે કે વિદર્ભનાં રાજકુમારી રુક્મિણીજીએ શ્રીકૃષ્ણને પત્ર લખીને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ આવીને તેમને લઈ જાય, અને ભગવાને તેમનું હરણ કરીને તેમની સાથે વિવાહ કર્યા. ભાગવતમાં લગ્નોત્સવ દ્વારકામાં ઉજવાયો હોવાનું વર્ણન છે, પણ સૌરાષ્ટ્રની લોકપરંપરા લગ્નવિધિ માધવપુરમાં થઈ હોવાનું માને છે. આ શ્રદ્ધાને લીધે માધવપુરનું નામ સાંભળતાં જ ગુજરાતના ભક્તોના મનમાં "માધવરાયનાં લગ્ન" ગુંજી ઊઠે છે.

ગામમાં માધવરાયજીનું મંદિર છે, જ્યાં શ્રીકૃષ્ણ માધવરાય સ્વરૂપે બિરાજે છે. અહીં એક જૂનું મંદિર અને તેની નજીક નવું મંદિર છે, અને પાસે જ સુંદર દરિયાકિનારો પણ છે. ભક્તો એ સ્થાનોનાં દર્શન પણ કરે છે જેને પરંપરા લગ્ન સાથે જોડે છે.

દર વર્ષે ચૈત્ર સુદ નોમ (રામનવમી)ની આસપાસથી કેટલાક દિવસો સુધી માધવપુરનો મેળો ભરાય છે, જેમાં ભગવાનનાં લગ્નનો ઉત્સવ ખૂબ હેતથી ઉજવાય છે. માધવરાયજીનો વરઘોડો નીકળે છે, લગ્નગીતો ગવાય છે, અને આસપાસનાં ગામોમાંથી આવેલા લોકો પોતે જાનૈયા હોય એમ આ આનંદમાં જોડાય છે. લોકનૃત્યો, ભજનો અને ગામઠી બજારનો રંગ પણ જોવા જેવો હોય છે.

તાજેતરનાં વર્ષોમાં આ મેળામાં અરુણાચલ પ્રદેશ સાથેના સંબંધનો પણ ઉત્સવ ઉજવાય છે, જે એ પરંપરા સાથે જોડાયેલો છે કે રુક્મિણીજી ત્યાંથી આવ્યાં હતાં. પૂર્વોત્તરના કલાકારો અને મહેમાનો ગુજરાત આવીને આ લગ્નોત્સવમાં ભાગ લે છે, અને આ મેળો દેશના બે છેડાને જોડતો પ્રેમોત્સવ બની ગયો છે. યાદ રાખવું કે આ સંબંધ શાસ્ત્રના વર્ણન પર નહીં, પણ પરંપરા અને લોકશ્રદ્ધા પર આધારિત છે.

District

પોરબંદર