દ્વારકા

પશ્ચિમ સમુદ્રકાંઠે શ્રીકૃષ્ણની રાજધાની, જ્યાં જગત મંદિરમાં દ્વારકાધીશ બિરાજે છે; ચાર ધામમાંનું એક.

મથુરા પર જરાસંધના વારંવારના આક્રમણથી પ્રજાની રક્ષા કરવા શ્રીકૃષ્ણે પશ્ચિમ સમુદ્રકાંઠે દ્વારકા નગરી વસાવી અને યાદવોને ત્યાં લઈ આવ્યા. અહીં જ તેઓ રાજા તરીકે દ્વારકાધીશ કહેવાયા, રુક્મિણીજી સાથે વિવાહ કર્યા અને પોતાના બાળસખા સુદામાનું પ્રેમથી સ્વાગત કર્યું. ભાગવત અને મહાભારત અનુસાર શ્રીકૃષ્ણના સ્વધામગમન પછી આ નગરી સમુદ્રમાં સમાઈ ગઈ. દ્વારકા ચાર ધામમાંનું એક છે અને સપ્તપુરીઓમાં પણ ગણાય છે.

ગોમતી નદી અને સમુદ્રના સંગમ પાસે આવેલું દ્વારકાધીશ મંદિર, જેને જગત મંદિર પણ કહે છે, અનેક માળનું ભવ્ય મંદિર છે. તેના શિખર પરની ધજા દિવસમાં કેટલીય વાર બદલાય છે અને ભક્તો ધજા ચડાવવાને મોટું સૌભાગ્ય માને છે. મંદિરથી પગથિયાં ઊતરીને ગોમતી ઘાટ પહોંચાય છે, જ્યાં સ્નાન કરીને દર્શન કરવાની પરંપરા છે. મંદિર પરિસર પાસે આદિ શંકરાચાર્યે સ્થાપેલી પશ્ચિમની આમ્નાય પીઠ, દ્વારકા શારદા પીઠ આવેલી છે. નગરથી થોડે દૂર રુક્મિણી માતાનું મંદિર છે; લોકપરંપરા અનુસાર દુર્વાસા ઋષિના પ્રસંગને કારણે તે મુખ્ય મંદિરથી અલગ છે. ઓખા પાસે સમુદ્રમાં આવેલા બેટ દ્વારકાને શ્રીકૃષ્ણનું નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે; ત્યાં હોડી દ્વારા અને હવે સુદર્શન સેતુ પુલ દ્વારા પણ પહોંચી શકાય છે.

જન્માષ્ટમી અહીંનો સૌથી મોટો ઉત્સવ છે. હોળીના અવસરે ફૂલડોલ ઉત્સવ અને દિવાળી પછી અન્નકૂટ પણ ખૂબ ભાવથી ઉજવાય છે.

વ્યવહારુ માહિતી: દ્વારકા ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલું છે અને અહીં પોતાનું રેલવે સ્ટેશન છે. જામનગર આશરે 130 કિલોમીટર દૂર આવેલું સૌથી નજીકનું મોટું શહેર અને મુખ્ય હવાઈ મથક છે. યાત્રાળુઓ નજીક આવેલા નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગનાં દર્શન પણ કરે છે.

State

ગુજરાત

Nearest City

Jamnagar

Main Temples

Dwarkadhish Temple (Jagat Mandir), Gomti Ghat, Rukmini Devi Temple, Bet Dwarka, Dwarka Sharada Peetham

Associated Leela

Krishna's royal capital as Dwarkadhish