સોમનાથ – ભાલકા તીર્થ

પ્રભાસ ક્ષેત્ર, જ્યાં ભાલકા તીર્થે જરાનું બાણ વાગ્યું અને દેહોત્સર્ગ તીર્થેથી શ્રીકૃષ્ણ સ્વધામ પધાર્યા.

ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર કાંઠે આવેલું પ્રભાસ ક્ષેત્ર શ્રીકૃષ્ણની અંતિમ લીલાનું સાક્ષી છે. મહાભારતના મૌસલ પર્વ અને શ્રીમદ્ ભાગવતના અગિયારમા સ્કંધ અનુસાર, યાદવોના અંદરોઅંદરના સંઘર્ષમાં વિનાશ પછી બલરામજીએ સમુદ્રકિનારે યોગ દ્વારા દેહત્યાગ કર્યો. શ્રીકૃષ્ણ એક પીપળાના વૃક્ષ નીચે શાંત ભાવે બેઠા હતા. ત્યારે જરા નામના પારધીએ દૂરથી તેમના ચરણને હરણનું મુખ સમજીને બાણ છોડ્યું. પોતાની ભૂલ સમજાતાં જરા ભયભીત થઈને ક્ષમા માગવા લાગ્યો, પણ કરુણામય ભગવાને તેને સાંત્વના આપી અને ક્ષમા કરી.

વેરાવળ અને સોમનાથ વચ્ચે આવેલું ભાલકા તીર્થ એ જ સ્થાન મનાય છે જ્યાં બાણ વાગ્યું હતું. અહીંના મંદિરમાં પીપળા નીચે સૂતેલા શ્રીકૃષ્ણ અને હાથ જોડીને ઊભેલા જરાની પ્રતિમાઓ છે. નજીકમાં જ હિરણ, કપિલા અને સરસ્વતી નદીઓના ત્રિવેણી સંગમ પાસે દેહોત્સર્ગ તીર્થ છે, જ્યાંથી પરંપરા અનુસાર શ્રીકૃષ્ણ પોતાના પરમ ધામમાં પધાર્યા. અહીં ગીતા મંદિર છે, અને પાસે જ એ ગુફા છે જેને બલરામજીના સ્વધામગમન સાથે જોડવામાં આવે છે. ત્રિવેણી સંગમમાં સ્નાન અને પિતૃતર્પણનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.

અહીં જ બાર જ્યોતિર્લિંગોમાં પ્રથમ ગણાતા સોમનાથ મહાદેવનું ભવ્ય મંદિર છે, જેનું સ્વતંત્રતા પછી પુનર્નિર્માણ થયું. સમુદ્રકિનારે ઊભું આ મંદિર શિવ અને કૃષ્ણ બંનેના ભક્તોને સાથે આકર્ષે છે.

જન્માષ્ટમી ભાલકા અને દેહોત્સર્ગ તીર્થે શ્રદ્ધાથી ઉજવાય છે, જ્યારે સોમનાથમાં મહાશિવરાત્રિ અને કારતકી પૂનમનો મેળો પ્રખ્યાત છે.

વ્યવહારુ માહિતી: સૌથી નજીકનું શહેર અને રેલવે સ્ટેશન વેરાવળ છે; સોમનાથ, ભાલકા અને દેહોત્સર્ગ તીર્થ એકબીજાથી થોડા જ કિલોમીટરના અંતરે આવેલાં છે.

State

ગુજરાત

Nearest City

Veraval

Main Temples

Bhalka Tirth, Dehotsarg Tirth and Gita Mandir, Triveni Sangam, Somnath Jyotirlinga Temple

Associated Leela

Jara's arrow and Shri Krishna's departure from the world