શામળાજી

અરવલ્લીની ટેકરીઓમાં મેશ્વો નદીને કાંઠે શ્યામ વર્ણના ગદાધર ભગવાનનું પ્રાચીન તીર્થ, જ્યાં કારતકી પૂનમનો મોટો મેળો ભરાય છે.

શામળાજી ઉત્તર-પૂર્વ ગુજરાતના અરવલ્લી જિલ્લામાં, રાજસ્થાનની સરહદ નજીક, મેશ્વો નદીને કાંઠે લીલીછમ નાની ટેકરીઓ વચ્ચે આવેલું છે. અહીંના આરાધ્ય ભગવાન વિષ્ણુનું શ્યામ સ્વરૂપ છે, જેમની ઉપાસના શ્રીકૃષ્ણ તરીકે થાય છે. તેઓ ગદાધર, એટલે કે ગદા ધારણ કરનાર, તરીકે ઓળખાય છે અને ભક્તો તેમને હેતથી શામળાજી કહે છે. ગુજરાતીમાં "શામળો" કે "શામળિયો" શ્રીકૃષ્ણના મેઘવર્ણા રંગ માટેનો બહુ મીઠો શબ્દ છે, અને એ જ વહાલ આ નામમાં છે. આ વિસ્તારના ભીલ અને અન્ય આદિવાસી સમુદાયો પણ ભગવાનને ઊંડી શ્રદ્ધાથી પૂજે છે અને પોતાની બોલીમાં તેમને "કાળિયા દેવ" પણ કહે છે.

મંદિર પથ્થરનું બનેલું જૂનું મંદિર છે, જેની દીવાલો પરની ઝીણી કોતરણી અને ઊંચું શિખર જોવાલાયક છે. ઇતિહાસકારો માટે પણ શામળાજીનો વિસ્તાર મહત્ત્વનો છે, કારણ કે અહીં અને આસપાસથી પ્રાચીન શિલ્પો મળ્યાં છે, જે બતાવે છે કે આ સ્થાન સદીઓથી પવિત્ર મનાતું આવ્યું છે. ગુજરાતના વૈષ્ણવો શામળાજીને રાજ્યનાં મુખ્ય કૃષ્ણતીર્થોમાં ગણે છે.

વર્ષનો સૌથી મોટો પ્રસંગ કારતકી પૂનમની આસપાસ ભરાતો મેળો છે. આ સમયે ગુજરાત અને રાજસ્થાનથી, ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાંથી, મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે. તેઓ મેશ્વો નદીમાં સ્નાન કરે છે, ભગવાનનાં દર્શન કરે છે, અને લોકગીતો, લોકનૃત્યો તથા રંગબેરંગી બજારોથી આખો નદીકાંઠો ઉત્સવમય બની જાય છે. જન્માષ્ટમી અને બીજા વૈષ્ણવ ઉત્સવો પણ અહીં ભાવથી ઉજવાય છે.

વ્યવહારુ માહિતી: શામળાજી અમદાવાદ–ઉદયપુર ધોરીમાર્ગ પર આવેલું છે. મોડાસા અને હિંમતનગર નજીકનાં મુખ્ય શહેરો છે, અને અમદાવાદથી સડક માર્ગે અહીં સહેલાઈથી પહોંચી શકાય છે.

District

અરવલ્લી