દ્વારકા: ધજા, ગોમતી ઘાટ અને શારદાપીઠ

જગત મંદિરના શિખર પર દિવસમાં અનેક વાર બદલાતી ધજા, સ્વર્ગદ્વારથી ગોમતી ઘાટ સુધી ઊતરતાં છપ્પન પગથિયાં અને આદિ શંકરાચાર્યની શારદાપીઠ.

દ્વારકાના જગત મંદિરનું સૌથી મનમોહક દૃશ્ય તેના ઊંચા શિખર પર લહેરાતી ધજા છે. આ ધજા દિવસમાં અનેક વાર બદલાય છે. ભક્ત પરિવારો કોઈ મનોકામના પૂરી થયાના આભાર રૂપે કે માનતા રૂપે ધજા ચડાવવાનો સંકલ્પ કરે છે, અને તે માટે ઘણી વાર ઘણા સમય અગાઉથી નોંધણી કરાવવી પડે છે. જે પરિવારની ધજા ચડે છે, તે ઢોલ-શરણાઈ અને ભજન સાથે શોભાયાત્રા રૂપે ધજાને મંદિરે લાવે છે. ધજાનું પૂજન થાય છે અને પછી મંદિરના અનુભવી સેવકો શિખર પર ચડીને તેને બાંધે છે. ધજા પર સામાન્ય રીતે સૂર્ય અને ચંદ્રનાં ચિહ્ન હોય છે, અને લોકબોલીમાં તેને "બાવન ગજની ધજા" કહેવામાં આવે છે. ઉતારેલી જૂની ધજા પરિવાર પ્રસાદ રૂપે ઘેર લઈ જાય છે.

મંદિરમાં પ્રવેશના બે મુખ્ય દ્વાર છે. બજાર તરફનું મુખ્ય દ્વાર મોક્ષદ્વાર કહેવાય છે, અને બીજી બાજુ સ્વર્ગદ્વાર છે, જ્યાંથી છપ્પન પગથિયાં ઊતરીને ગોમતી નદીના ઘાટે પહોંચાય છે. પરંપરા છે કે યાત્રાળુઓ પહેલાં ગોમતી ઘાટે સ્નાન કરે અને પછી સ્વર્ગદ્વારનાં પગથિયાં ચડીને દ્વારકાધીશનાં દર્શન કરે.

ગોમતી ઘાટ એ સ્થાન છે જ્યાં ગોમતી નદી સમુદ્રને મળે છે. સંગમ પર સમુદ્રનારાયણનું મંદિર છે, અને ઘાટ પર અનેક નાનાં મંદિરો અને તીર્થો છે. અહીં ભક્તો સ્નાન, દાન અને પિતૃતર્પણ કરે છે, અને સાંજના સમયે ઘાટ પર આરતી અને દીવડાઓનું દૃશ્ય અત્યંત સુંદર લાગે છે.

મંદિરની પાસે જ દ્વારકા શારદાપીઠ છે, જે આદિ શંકરાચાર્યે દેશની ચારેય દિશામાં સ્થાપેલી ચાર આમ્નાય પીઠોમાંની પશ્ચિમની પીઠ છે; પરંપરા મુજબ તેનો સંબંધ સામવેદ સાથે માનવામાં આવે છે. આમ દ્વારકામાં શ્રીકૃષ્ણભક્તિ અને અદ્વૈત વેદાંતની પરંપરા સાથે સાથે ખીલે છે.

District

દેવભૂમિ દ્વારકા