ભગવદ્ ગીતા વર્લ્ડ

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 3, શ્લોક 32

અધ્યાય 3 – કર્મયોગ · વક્તા: શ્રીકૃષ્ણ

સંસ્કૃત શ્લોક

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥

ઉચ્ચારણ (રોમન લિપ્યંતર)

ye tvetadabhyasūyanto nānutiṣṭhanti me matam .
sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ ॥

અર્થ

પરંતુ જેઓ દોષદૃષ્ટિ રાખીને મારા આ મતનું આચરણ કરતા નથી, તેમને સર્વ જ્ઞાનમાં મૂઢ, વિવેકહીન અને નષ્ટ થયેલા જાણ.

શબ્દાર્થ

  • ये – જેઓ
  • तु – પરંતુ
  • एतत् – આ
  • अभ्यसूयन्तः – દોષદૃષ્ટિ રાખતાં
  • न अनुतिष्ठन्ति – આચરતા નથી
  • मे – મારા
  • मतम् – મતને
  • तान् – તેમને
  • सर्वज्ञानविमूढान् – સર્વ જ્ઞાનમાં મૂઢ
  • विद्धि – જાણ
  • नष्टान् – નષ્ટ થયેલા
  • अचेतसः – વિવેકહીન

અન્વય

ये तु अभ्यसूयन्तः एतत् मे मतं न अनुतिष्ठन्ति, तान् सर्वज्ञानविमूढान् अचेतसः नष्टान् विद्धि ।

સમજૂતી

આગલા શ્લોકનું આ પ્રતિલોમ છે. જે અનસૂયા વિનાનો છે, એટલે જે દોષ શોધે છે અને આ માર્ગનું પાલન કરતો નથી, તેને ભગવાન ‘નષ્ટ’ કહે છે. આ કોઈને શાપ આપવો નથી, એક વાસ્તવિકતાનું વર્ણન છે: જે સાચા માર્ગને ઠુકરાવે છે તે પોતાના વિકાસનાં દ્વાર પોતે જ બંધ કરે છે.

‘સર્વજ્ઞાનવિમૂઢ’ શબ્દ ધ્યાનપાત્ર છે — તે વ્યક્તિ સર્વ પ્રકારના જ્ઞાનમાં મોહિત છે. તે તર્કમાં કુશળ હોઈ શકે, પણ જીવનના મૂળભૂત પ્રશ્ને દિશાહીન છે. શંકરાચાર્યના મતે આવા લોકો જ્ઞાનના નામે ભ્રમમાં છે, અને ‘અચેતસ્’ એટલે વિવેકશૂન્ય છે. તેઓ પુરુષાર્થથી ભ્રષ્ટ થાય છે. રામાનુજ એમાં એ લોકો તરફ સંકેત કરે છે જેઓ ભગવાનની સર્વોપરિતાનો વિરોધ કરે છે અને તેથી પોતાના કલ્યાણથી વંચિત રહે છે.

આ શ્લોકને અહંકારથી નહીં, આત્મનિરીક્ષણ માટે વાંચવો જોઈએ. આપણે બધા ક્યારેક સત્યને એટલા માટે અપનાવતા નથી કે તે આપણી સુવિધા કે પૂર્વગ્રહ વિરુદ્ધ છે. એ જ સૌથી મોટી ખોટ છે.

ભગવાનની ચેતવણી કરુણામાં અપાઈ છે: તેઓ અર્જુનને સીધું કહે છે કે દોષદૃષ્ટિનું પરિણામ શું છે, જેથી તે તેનાથી બચી શકે.

સંદર્ભ

3.31માં શ્રદ્ધાથી પાલન કરનારનું ફળ કહ્યું; 3.32 તેનાથી વિપરીત ઉપેક્ષા કરનારની સ્થિતિ કહે છે. ત્યારબાદ 3.33થી પ્રકૃતિના પ્રભાવ અને ઇન્દ્રિયનિગ્રહની ચર્ચા શરૂ થાય છે.

જીવન-બોધ

પોતાના પૂર્વગ્રહો તપાસો: ક્યાંક આપણે કોઈ સારી વાતને માત્ર એટલે તો ઠુકરાવતા નથી ને કે તે આપણા અહંકારને ખૂંચે છે? ખુલ્લું મન જ આગળ વધે છે.

મુખ્ય શબ્દો

અભ્યસૂયા
દોષ કાઢવાની અને નિંદાની વૃત્તિ
વિમૂઢ
મોહિત, દિશાહીન
અચેતસ્
વિવેકહીન, બેધ્યાન

આ જ અધ્યાયના નજીકના શ્લોક

શ્રીકૃષ્ણ સંબંધિત સામગ્રી

લોકપ્રિય ગીતા શ્લોક