ભગવદ્ ગીતા વર્લ્ડ

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 1, શ્લોક 6

અધ્યાય 1 – અર્જુનવિષાદયોગ · વક્તા: સંજય

સંસ્કૃત શ્લોક

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥

ઉચ્ચારણ (રોમન લિપ્યંતર)

yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān .
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ॥

અર્થ

પરાક્રમી યુધામન્યુ, બળવાન ઉત્તમૌજા, સુભદ્રાપુત્ર અભિમન્યુ અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો — આ બધા જ મહારથીઓ છે.

શબ્દાર્થ

  • युधामन्युः – યુધામન્યુ
  • च – અને
  • विक्रान्तः – પરાક્રમી
  • उत्तमौजाः – ઉત્તમૌજા
  • वीर्यवान् – બળવાન
  • सौभद्रः – સુભદ્રાનો પુત્ર (અભિમન્યુ)
  • द्रौपदेयाः – દ્રૌપદીના પુત્રો
  • सर्वे – બધા
  • एव – જ
  • महारथाः – મહારથીઓ

અન્વય

विक्रान्तः युधामन्युः च वीर्यवान् उत्तमौजाः च सौभद्रः द्रौपदेयाः च — सर्वे एव महारथाः ।

સમજૂતી

પાંડવ પક્ષની યાદીનો અંતિમ ભાગ યુવાન અને તેજસ્વી યોદ્ધાઓનો છે. યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજા પાંચાલ દેશના બે પરાક્રમી વીરો હતા, જેમને યુદ્ધમાં અર્જુનના રથનાં પૈડાંની રક્ષાની જવાબદારી સોંપાઈ હતી. તેમના માટે વપરાયેલાં 'વિક્રાન્ત' અને 'વીર્યવાન્' વિશેષણો તેમના સાહસ અને બળને રેખાંકિત કરે છે.

'સૌભદ્ર' એટલે સુભદ્રાનો પુત્ર અભિમન્યુ. સુભદ્રા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનાં બહેન અને અર્જુનનાં પત્ની હતાં. અભિમન્યુએ ગર્ભમાં જ ચક્રવ્યૂહભેદનની વિદ્યા સાંભળી હતી. યુદ્ધના તેરમા દિવસે તે એકલો ચક્રવ્યૂહમાં પ્રવેશીને અનેક મહારથીઓ સામે લડ્યો અને અંતે અધર્મપૂર્વક ઘેરાઈને મરાયો. સોળ વર્ષની વયે તેનું બલિદાન મહાભારતના સૌથી મર્મસ્પર્શી પ્રસંગોમાંનું એક છે.

'દ્રૌપદેયાઃ' — દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો: પ્રતિવિંધ્ય, સુતસોમ, શ્રુતકર્મા, શતાનીક અને શ્રુતસેન, જે અનુક્રમે પાંચ પાંડવોથી જન્મ્યા હતા. યુદ્ધ પછી અશ્વત્થામાએ રાત્રે ઊંઘમાં જ તેમનો વધ કર્યો હતો.

અંતે દુર્યોધન કહે છે — 'સર્વ એવ મહારથાઃ', આ બધા જ મહારથીઓ છે. આ વાક્યમાં પ્રશંસા ઓછી અને ચિંતા વધુ છે. તે દ્રોણને જણાવવા માગે છે કે શત્રુપક્ષમાં કોઈ સાધારણ યોદ્ધો નથી, તેથી કોઈ પણ ઢીલ જીવલેણ સાબિત થશે.

સંદર્ભ

આ શ્લોક સાથે દુર્યોધને કરેલી પાંડવ પક્ષના યોદ્ધાઓની ગણતરી (શ્લોક 4-6) પૂરી થાય છે. આગલા શ્લોકમાં તે દ્રોણાચાર્યને પોતાના પક્ષના મુખ્ય નાયકોનો પરિચય આપવાની વાત કરે છે.

જીવન-બોધ

અભિમન્યુ જેવા યુવાન વીરો બતાવે છે કે સાહસ ઉંમર પર આધાર રાખતું નથી. જે પણ જવાબદારી મળે, તેને પૂરા સમર્પણથી નિભાવવી એ જ જીવનને સાર્થક બનાવે છે.

મુખ્ય શબ્દો

સૌભદ્ર (અભિમન્યુ)
અર્જુન અને સુભદ્રાનો પુત્ર, ચક્રવ્યૂહમાં વીરગતિ પામનાર યુવાન યોદ્ધો
દ્રૌપદેય
દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો, જે પાંચેય પાંડવોથી જન્મ્યા હતા
યુધામન્યુ અને ઉત્તમૌજા
પાંચાલના બે વીરો, અર્જુનના રથચક્રના રક્ષકો
વિક્રાન્ત
પરાક્રમી, સાહસિક

આ જ અધ્યાયના નજીકના શ્લોક

શ્રીકૃષ્ણ સંબંધિત સામગ્રી

લોકપ્રિય ગીતા શ્લોક