રુક્મિણી વિવાહ

વિદર્ભનાં રાજકુમારી રુક્મિણીએ મનથી શ્રીકૃષ્ણને પતિ માની લીધા હતા. તેમના પત્રના જવાબમાં પ્રભુ આવ્યા અને અંબિકા મંદિરેથી તેમને રથમાં લઈ ગયા.

વિદર્ભના રાજા ભીષ્મક કુંડિનપુરથી રાજ્ય કરતા હતા. તેમને પાંચ પુત્રો અને એક પુત્રી હતાં, રુક્મિણી, જેમને સ્વયં લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. પિતાની સભામાં આવતા અતિથિઓ પાસેથી તેમણે શ્રીકૃષ્ણના રૂપ, જ્ઞાન અને ગુણો વિશે સાંભળ્યું હતું, અને મનોમન તેમને પતિ તરીકે પસંદ કરી લીધા હતા. પરિવારના વડીલો આથી પ્રસન્ન હતા, પણ મોટા ભાઈ રુક્મી શ્રીકૃષ્ણનો દ્વેષ કરતો હતો અને જીદ પકડી બેઠો હતો કે રુક્મિણીનાં લગ્ન તેના મિત્ર ચેદિરાજ શિશુપાલ સાથે જ થાય. લગ્નની તિથિ નક્કી થઈ ગઈ.

રુક્મિણીએ હિંમત ન હારી. તેમણે એક વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણને બોલાવીને તેની સાથે દ્વારકા એક પત્ર મોકલ્યો. તેમાં લખ્યું હતું કે મેં મારી જાત માત્ર આપને જ સમર્પિત કરી છે, સિંહનો ભાગ શિયાળ જેવો શિશુપાલ ન લઈ જાય. તેમણે ઉપાય પણ બતાવ્યો કે લગ્નના આગલા દિવસે કન્યા નગરની બહાર દેવી અંબિકાની પૂજા કરવા જાય છે. જો આપ નહીં આવો, તો હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ અને આવનારા જન્મોમાં આપને પામવાનો પ્રયત્ન કરીશ.

શ્રીકૃષ્ણે પત્ર વાંચ્યો, મલક્યા અને કહ્યું કે મારું મન પણ રુક્મિણીમાં જ લાગેલું છે. તેઓ તરત જ બ્રાહ્મણને સાથે લઈને રથમાં નીકળી પડ્યા, અને સંકટની આશંકાથી બલરામજી યાદવસેના લઈને પાછળ પાછળ ગયા. કુંડિનપુરમાં જરાસંધ જેવા રાજાઓ શિશુપાલનો સાથ આપવા ભેગા થયા હતા. રુક્મિણી ચિંતામાં રાહ જોતાં હતાં, ત્યાં જ તેમની ડાબી આંખ અને ભુજા ફરકવા લાગી, જે શુભ સંકેત હતો. એ જ વખતે બ્રાહ્મણ શુભ સમાચાર લઈને પાછા આવ્યા.

લગ્નના દિવસે રુક્મિણી પગપાળા અંબિકા મંદિરે ગયાં, દેવીની પ્રાર્થના કરી અને બહાર આવ્યાં. ભેગા થયેલા રાજાઓ તેમને નીરખી રહ્યા હતા ત્યાં જ શ્રીકૃષ્ણ પ્રગટ થયા, સૌની નજર સામે તેમને પોતાના રથમાં બેસાડ્યાં અને ચાલી નીકળ્યા. ક્રોધે ભરાયેલા રાજાઓએ પીછો કર્યો, પણ બલરામજી અને યાદવોએ તેમને પાછા હટાવી દીધા.

રુક્મીએ પ્રતિજ્ઞા કરી હતી કે શ્રીકૃષ્ણને માર્યા વિના કુંડિનપુર પાછો નહીં ફરું. તેણે રથનો પીછો કરીને યુદ્ધ કર્યું, પણ શ્રીકૃષ્ણે તેનાં બધાં શસ્ત્રો તોડી નાખ્યાં અને પ્રહાર કરવા તલવાર ઉગામી. રુક્મિણી શ્રીકૃષ્ણનાં ચરણોમાં પડીને ભાઈના પ્રાણની ભીખ માગવા લાગ્યાં. શ્રીકૃષ્ણે તેને જીવતદાન આપ્યું, પણ હારની નિશાની તરીકે તેનું માથું અને મૂછો જ્યાં-ત્યાંથી મૂંડીને તેને બાંધી દીધો. પછી બલરામજીએ રુક્મીને છોડાવ્યો અને રુક્મિણીને પ્રેમથી સાંત્વના આપી.

દ્વારકામાં શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીનાં લગ્ન ખૂબ આનંદથી ઊજવાયાં. શ્રીમદ્ ભાગવત કહે છે કે જે શ્રદ્ધાથી આ કથા સાંભળે છે, તેને શાંતિ અને સુખની પ્રાપ્તિ થાય છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 52–54

Place

Kundinapura (Vidarbha) – Dwarka

Lesson

જે હૃદય પૂરેપૂરું ભગવાનને સમર્પિત છે, તેની પુકાર પ્રભુ અવશ્ય સાંભળે છે.