વાસુદેવ — વસુદેવનંદન, સર્વવ્યાપી પ્રભુ

"વાસુદેવ"નો અર્થ છે વસુદેવજીના પુત્ર, અને તે પરમાત્મા જે સર્વ જીવોમાં વાસ કરે છે. "ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" દ્વાદશાક્ષર મંત્ર આ જ નામ પર આધારિત છે.

"વાસુદેવ" નામના બે સ્તર છે. ઐતિહાસિક રીતે શ્રીકૃષ્ણ વસુદેવજી અને દેવકીજીના પુત્ર છે, તેથી તેઓ વાસુદેવ કહેવાય છે. કંસના કારાગારમાં જન્મ પછી વસુદેવજી જ તેમને ઊછળતી યમુના પાર કરીને ગોકુળ લઈ ગયા હતા. દાર્શનિક રીતે "વસુ"નો અર્થ છે વાસ કરવો, તેથી વાસુદેવ એ પરમાત્મા છે જે આખા જગતમાં વ્યાપેલા છે અને જેમનામાં આખું જગત વાસ કરે છે.

ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન પોતે કહે છે કે અનેક જન્મો પછી જ્ઞાની "બધું જ વાસુદેવ છે" એમ જાણીને તેમના શરણે આવે છે, અને એવો મહાત્મા અત્યંત દુર્લભ છે (7.19). દસમા અધ્યાયમાં તેઓ કહે છે કે વૃષ્ણિવંશીઓમાં હું વાસુદેવ છું. ગીતાના અંતે સંજય પણ આ જ નામથી શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનના અદ્ભુત સંવાદનો ઉલ્લેખ કરે છે.

ભક્તિમાં "ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" દ્વાદશાક્ષર મંત્ર અત્યંત પવિત્ર મનાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવત મુજબ દેવર્ષિ નારદે બાળક ધ્રુવને આ જ મંત્ર આપ્યો હતો, અને તેના જપથી ધ્રુવને ભગવાનનાં દર્શન થયાં. આજે પણ અનેક ભક્તો રોજ માળા પર આ મંત્રનો જપ કરે છે.

Name Sa

वासुदेव

Name Roman

Vasudeva

Meaning

વસુદેવપુત્ર; સર્વ જીવોમાં વાસ કરનારા

Source

Bhagavad Gita 7.19, 10.37 (spoken by Krishna); Shrimad Bhagavatam, Canto 4 (Dhruva)