મુરારિ — મુર દૈત્યના શત્રુ

નરકાસુરના નગરનું રક્ષણ કરનાર પાંચ માથાવાળા દૈત્ય મુરનો વધ કરવાથી શ્રીકૃષ્ણ "મુરારિ" કહેવાયા. આ નામ નિર્બળોનું રક્ષણ કરનાર ભગવાનની વીરતાનું સ્મરણ કરાવે છે.

"મુરારિ" શબ્દ "મુર" અને "અરિ" એટલે શત્રુ પરથી બન્યો છે, જેનો અર્થ છે મુર નામના દૈત્યના શત્રુ. આ નામ દ્વારકા કાળની એક લીલા પરથી આવે છે, જેનું વર્ણન શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધમાં છે.

ભૂમિપુત્ર નરકાસુરે ભારે અત્યાચાર ફેલાવ્યો હતો. તેણે દેવમાતા અદિતિનાં કુંડળ છીનવી લીધાં હતાં અને હજારો રાજકુમારીઓને બંદી બનાવી હતી. તેની રાજધાની પ્રાગ્જ્યોતિષપુર પર્વતો, શસ્ત્રો, જળ અને અગ્નિની ખાઈઓથી ઘેરાયેલી હતી, અને તેનું રક્ષણ પાંચ માથાવાળો ભયંકર દૈત્ય મુર કરતો, જેણે નગરની ચારે બાજુ ફાંસલા પાથર્યા હતા. શ્રીકૃષ્ણ સત્યભામાજી સાથે ગરુડ પર બેસીને ત્યાં પહોંચ્યા, કિલ્લાની બધી અડચણો તોડી અને સુદર્શન ચક્રથી મુરનાં પાંચેય માથાં કાપી નાખ્યાં. ત્યાર બાદ તેમણે નરકાસુરનો પણ વધ કર્યો અને બંદી રાજકુમારીઓને મુક્ત કરી.

ભજન-કીર્તનમાં "મુકુંદ મુરારિ", "મુરારિ ગોવિંદ" જેવાં સંબોધન ખૂબ પ્રચલિત છે. ભક્તો આ નામ લેતી વખતે એવો ભાવ રાખે છે કે જેમ ભગવાને મુરના ફાંસલા કાપ્યા, તેમ તેઓ આપણા જીવનનાં બંધનો અને ભય પણ કાપી નાખશે.

Name Sa

मुरारि

Name Roman

Murari

Meaning

મુર દૈત્યના શત્રુ

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10 (Narakasura episode)