અચ્યુત — જે ક્યારેય ચ્યુત થતા નથી

"અચ્યુત"નો અર્થ છે જે પોતાના સ્વરૂપ, વચન અને ભક્તોથી ક્યારેય ડગતા નથી. ગીતામાં અર્જુન રથને સેનાઓ વચ્ચે લઈ જવાની વિનંતી આ જ નામથી કરે છે.

"ચ્યુત"નો અર્થ છે પડેલું કે ડગેલું, અને "અચ્યુત"નો અર્થ છે જે ક્યારેય પડતા નથી. સંસારની દરેક વસ્તુ બદલાય છે, દરેક જીવ ક્યારેક ને ક્યારેક પોતાના સ્થાનથી ચ્યુત થાય છે, પણ ભગવાનનું સ્વરૂપ, શક્તિ અને જ્ઞાન સદા એકસરખાં રહે છે. પરંપરામાં તેનો એક કોમળ અર્થ પણ છે — તેઓ પોતાના શરણે આવેલા ભક્તને ક્યારેય પડવા દેતા નથી.

ભગવદ્ ગીતાના પહેલા અધ્યાયમાં અર્જુન કહે છે, "હે અચ્યુત, મારો રથ બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભો રાખો." આમાં એક સુંદર વિરોધાભાસ છે — જે અચ્યુત અને અવિચળ છે, તે જ પ્રેમને વશ થઈ સારથિ બનીને ભક્તની આજ્ઞા માને છે. અગિયારમા અધ્યાયમાં અર્જુન મિત્રભાવે કરેલી ભૂલો માટે ક્ષમા માગતી વખતે પણ આ નામ વાપરે છે, અને ગીતાના અંતે (18.73) કહે છે, "હે અચ્યુત, તમારી કૃપાથી મારો મોહ નાશ પામ્યો છે અને મને સ્મૃતિ પાછી મળી છે."

આદિ શંકરાચાર્ય રચિત મનાતું "અચ્યુતાષ્ટકમ્" ભક્તોમાં ખૂબ પ્રિય છે, અને વિષ્ણુ સહસ્રનામમાં પણ અચ્યુત નામ આવે છે. પરંપરામાં "અચ્યુત, અનંત, ગોવિંદ" એ ત્રણ નામોના જપને રોગ અને કષ્ટોથી રક્ષા કરનાર માનવામાં આવ્યો છે.

Name Sa

अच्युत

Name Roman

Achyuta

Meaning

જે ક્યારેય ચ્યુત થતા નથી અને ભક્તને પડવા દેતા નથી

Gita Refs

1.21, 11.42, 18.73