મુકુંદ — મુક્તિ અને ભક્તિના દાતા

"મુકુંદ"નો અર્થ છે મુક્તિ આપનારા. કુલશેખર આળવારની "મુકુંદમાલા" જેવાં સ્તોત્રો આ જ નામનો મહિમા ગાય છે.

પરંપરા મુજબ "મુકુંદ" શબ્દ "મુક્તિ" અને "દા" (આપનાર)ના ભાવ સાથે જોડાયેલો છે — જે જન્મ-મૃત્યુનાં બંધનમાંથી મુક્તિ આપે છે. ભક્ત આચાર્યો તેનો એક બીજો સુંદર અર્થ પણ કહે છે કે મુકુંદ એવી ભક્તિ આપે છે જેની સામે મુક્તિ પણ નાની લાગવા માંડે.

શ્રીમદ્ ભાગવતમાં આ નામ વારંવાર આવે છે, ખાસ કરીને જ્યાં ભક્તો ભગવાનનાં ચરણોના શરણની વાત કરે છે. ભાગવતનો સંદેશ છે કે જે વ્યક્તિ મુકુંદનાં ચરણોમાં પૂર્ણ શરણ લે છે, તે બીજા કોઈ ઋણ કે બંધનને અધીન રહેતી નથી. વ્રજની ગોપીઓ અને ઉદ્ધવ જેવા ભક્તો પણ ભગવાનને આ જ પ્રેમથી પોકારે છે.

દક્ષિણ ભારતના રાજા અને સંત કુલશેખર આળવારે "મુકુંદમાલા સ્તોત્ર"ની રચના કરી, જેમાં તેઓ વારંવાર પ્રાર્થના કરે છે કે જન્મોજન્મ તેમનું મન મુકુંદનાં ચરણોમાં લાગેલું રહે; તેઓ સ્વર્ગ કે રાજ્ય નહીં, ફક્ત પ્રભુનું સ્મરણ માગે છે. "મુકુંદ માધવ ગોવિંદ" જેવાં સાદાં સંકીર્તન આજે પણ મંદિરો અને ઘરોમાં ગવાય છે. આ નામ ભક્તને યાદ અપાવે છે કે સાચી સ્વતંત્રતા ભગવાનના શરણમાં જ છે.

Name Sa

मुकुन्द

Name Roman

Mukunda

Meaning

મુક્તિ આપનારા

Source

Shrimad Bhagavatam; Mukundamala Stotra of Kulashekhara Alvar