ગિરિધારી — ગોવર્ધન પર્વત ધારણ કરનારા

ઇન્દ્રના કોપથી વ્રજને બચાવવા સાત દિવસ સુધી ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકી રાખનાર શ્રીકૃષ્ણ "ગિરિધારી" કે "ગિરધર" કહેવાય છે. મીરાંબાઈના આરાધ્ય "ગિરધર ગોપાલ" એ જ છે.

"ગિરિ"નો અર્થ છે પર્વત અને "ધારી"નો અર્થ છે ધારણ કરનાર. ગિરિધારી, ગિરધર કે ગિરિરાજધરણ — આ બધાં નામ એ લીલાની યાદ અપાવે છે જ્યારે બાળકૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચક્યો હતો.

શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધ મુજબ વ્રજવાસીઓ દર વર્ષે ઇન્દ્રની પૂજા કરતા. શ્રીકૃષ્ણે તેમને સમજાવ્યું કે આપણી ગાયોને ઘાસ અને પાણી આપનાર ગોવર્ધન પર્વત જ આપણો સાચો આધાર છે, તેથી તેની પૂજા કરવી જોઈએ. ક્રોધિત ઇન્દ્રએ પ્રલયકારી વરસાદ મોકલ્યો. ત્યારે સાત વર્ષના કાનુડાએ રમતાં રમતાં ગોવર્ધનને એક હાથે, લોકપરંપરા મુજબ ડાબા હાથની ટચલી આંગળી પર, છત્રીની જેમ ઊંચકી લીધો અને સાત દિવસ-રાત સુધી બધા ગોવાળો, ગોપીઓ અને ગાયોને તેની નીચે આશરો આપ્યો. અંતે ઇન્દ્રએ હાર માની ક્ષમા માગી.

આ લીલાની સ્મૃતિમાં દિવાળીના બીજા દિવસે ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટ ઉત્સવ ઊજવાય છે, જેમાં ભગવાનને અનેક વાનગીઓનો ભોગ ધરાય છે. રાજસ્થાનનાં સંત કવયિત્રી મીરાંબાઈએ પોતાના આરાધ્યને આખું જીવન "ગિરધર ગોપાલ" કહીને પોકાર્યા. નાથદ્વારાના શ્રીનાથજી પણ આ જ ગિરિધારી સ્વરૂપે, એક હાથ ઊંચો કરીને, દર્શન આપે છે.

Name Sa

गिरिधारी

Name Roman

Giridhari

Meaning

ગોવર્ધન પર્વત ધારણ કરનારા

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10 (Govardhan leela)