માધવ — લક્ષ્મીપતિ અને મધુવંશનું ગૌરવ

"માધવ"નો અર્થ છે લક્ષ્મી (મા)ના પતિ, અને મધુના વંશમાં જન્મેલા. આ નામ ભગવાનની માધુર્યપૂર્ણ અને ઐશ્વર્યપૂર્ણ બંને છબીઓને જોડે છે.

"માધવ" નામની પરંપરામાં બે મુખ્ય સમજૂતી છે. પહેલી મુજબ "મા" એટલે લક્ષ્મી અને "ધવ" એટલે પતિ, તેથી માધવ લક્ષ્મીપતિ ભગવાન વિષ્ણુ છે. બીજી મુજબ શ્રીકૃષ્ણ યદુવંશની એ શાખામાં જન્મ્યા જેના પૂર્વજ રાજા મધુ હતા, તેથી તેઓ મધુવંશી અથવા માધવ કહેવાયા. ઘણા ભક્તો તેમાં "મધુ" એટલે માધુર્ય અને વસંતનો ભાવ પણ જુએ છે.

ભગવદ્ ગીતાના પહેલા અધ્યાયમાં અર્જુન કહે છે, "હે માધવ, પોતાના જ સ્વજનોને મારીને અમે કેવી રીતે સુખી થઈશું?" સંજય પણ યુદ્ધની શરૂઆતમાં શંખ ફૂંકતા માધવ અને અર્જુનનું વર્ણન કરે છે. પૂજા પહેલાં આચમન વખતે બોલાતાં કેશવ, નારાયણ, માધવ જેવાં બાર નામોમાં પણ આ નામ આવે છે.

માધવ નામ સાથે અનેક તીર્થો જોડાયેલાં છે. કાશીમાં બિંદુ માધવ અને પ્રયાગરાજમાં વેણી માધવ પ્રસિદ્ધ છે. ગુજરાતમાં પોરબંદર પાસેના માધવપુરમાં પરંપરા મુજબ શ્રીકૃષ્ણ અને રુક્મિણીજીના વિવાહ થયા હતા. તેની સ્મૃતિમાં દર વર્ષે ચૈત્ર મહિનામાં માધવપુરનો મેળો ભરાય છે અને ત્યાં ભગવાન માધવરાય સ્વરૂપે પૂજાય છે.

Name Sa

माधव

Name Roman

Madhava

Meaning

લક્ષ્મીપતિ; મધુવંશમાં જન્મેલા

Gita Refs

1.37