કેશવ — કેશીનો સંહાર કરનારા, સુંદર કેશવાળા

"કેશવ" નામની બે પરંપરાગત સમજૂતી છે — કેશી અસુરનો વધ કરનારા, અને સુંદર વાંકડિયા કેશવાળા. તે વિષ્ણુનાં બાર મુખ્ય નામોમાં પહેલું છે.

"કેશવ" નામના બંને પરંપરાગત અર્થ સમાન રીતે પ્રચલિત છે. પહેલો અર્થ છે "કેશ" એટલે સુંદર, લાંબા અને વાંકડિયા વાળવાળા. વ્રજના કવિઓએ કૃષ્ણની કાળી લટો અને તેમાં શોભતા મોરપીંછનું વારંવાર વર્ણન કર્યું છે. બીજો અર્થ કેશી નામના અસુરના વધ સાથે જોડાયેલો છે.

શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધ મુજબ કંસે કેશી નામના એક વિશાળ અને ભયંકર ઘોડા રૂપી અસુરને વ્રજમાં મોકલ્યો. તે હણહણતો અને પોતાની ખરીઓથી ધરતી ધ્રુજાવતો આવ્યો. શ્રીકૃષ્ણે નિર્ભય થઈને તેનો સામનો કર્યો, તેના ખુલ્લા મોંમાં પોતાનો હાથ નાખ્યો અને હાથને એટલો મોટો કર્યો કે તેનો શ્વાસ રૂંધાઈ ગયો અને તે ઢળી પડ્યો. ત્યાર બાદ દેવર્ષિ નારદે આવીને ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

કેશવ વિષ્ણુનાં બાર મુખ્ય નામોમાં પહેલું છે. પૂજા પહેલાંનું આચમન "ૐ કેશવાય નમઃ"થી જ શરૂ થાય છે અને વૈષ્ણવો તિલક કરતી વખતે પણ આ બાર નામ બોલે છે. ગીતામાં અર્જુન ઘણી વાર ભગવાનને કેશવ કહે છે. ત્રીજા અધ્યાયની શરૂઆતમાં તેઓ પૂછે છે, "હે કેશવ, તો પછી તમે મને આ ઘોર કર્મમાં શા માટે જોડો છો?"

Name Sa

केशव

Name Roman

Keshava

Meaning

કેશી અસુરના સંહારક; સુંદર કેશવાળા

Gita Refs

1.31, 3.1, 10.14

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10 (Keshi vadha)