ગોપાલ — ગાયોના રક્ષક બાળકૃષ્ણ

"ગોપાલ" નામ વ્રજના ગોવાળિયા કૃષ્ણની યાદ અપાવે છે, જે ગાયો ચરાવતા અને તેમનું રક્ષણ કરતા. ઘરે ઘરે પૂજાતા લડ્ડુ ગોપાલ આ જ સ્વરૂપનું પ્રતીક છે.

"ગોપાલ"નો અર્થ છે "ગો" એટલે ગાયોનું "પાલ" એટલે પાલન અને રક્ષણ કરનાર. નંદબાબાનો પરિવાર ગોપ સમાજનો હતો, જેની સંપત્તિ અને જીવન ગાયો જ હતી. શ્રીકૃષ્ણ આ જ વાતાવરણમાં મોટા થયા અને બાળપણથી જ ગોપાલ કહેવાયા.

શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધમાં વર્ણન છે કે પહેલાં કૃષ્ણ અને બલરામ વાછરડાં ચરાવતા અને થોડા મોટા થયા પછી ગાયો ચરાવવા વનમાં જવા લાગ્યા. પરંપરા મુજબ જે દિવસે તેમણે પહેલી વાર ગાયો ચરાવવાનું શરૂ કર્યું, તેની સ્મૃતિમાં કારતક સુદ આઠમે ગોપાષ્ટમી ઊજવાય છે. વનમાં તેઓ વાંસળી વગાડીને દરેક ગાયને નામથી બોલાવતા, ગોવાળ મિત્રો સાથે ભોજન વહેંચતા અને અઘાસુર, બકાસુર જેવા અસુરોથી સૌનું રક્ષણ કરતા.

ભક્તિમાં ગોપાલ નામ વાત્સલ્ય ભાવ સાથે જોડાયેલું છે. લડ્ડુ ગોપાલ કે બાળગોપાલ સ્વરૂપે ભગવાનને ઘરના બાળક માનીને સ્નાન, શૃંગાર, ભોગ અને શયનની સેવા થાય છે. "ગોપાલ સહસ્રનામ" અને ગોપાલ મંત્રોનો જપ પણ પ્રચલિત છે. ગૌસેવાને પણ ગોપાલને પ્રસન્ન કરવાનો માર્ગ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓ પોતે ગાયોના સૌથી પ્રિય સખા અને રક્ષક છે.

Name Sa

गोपाल

Name Roman

Gopala

Meaning

ગાયોના પાલક અને રક્ષક

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10