ગોવિંદ — ગાયો અને ઇન્દ્રિયોને આનંદ આપનારા

ગોવર્ધન લીલા પછી સુરભિ ગાય અને ઇન્દ્રએ ભગવાનનો અભિષેક કરી તેમને "ગોવિંદ" નામ આપ્યું. આ નામ ગાયો, પૃથ્વી અને ઇન્દ્રિયોના સ્વામીનો બોધ કરાવે છે.

સંસ્કૃતમાં "ગો" શબ્દના અનેક અર્થ છે — ગાય, પૃથ્વી, વાણી અને ઇન્દ્રિયો. "વિંદ"નો અર્થ છે મેળવનાર, જાણનાર કે આનંદ આપનાર. તેથી ગોવિંદ એ છે જે ગાયોને સુખ આપે છે, પૃથ્વીનું રક્ષણ કરે છે અને ભક્તોની ઇન્દ્રિયોને પોતાની સેવામાં જોડીને આનંદિત કરે છે.

શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધમાં કથા છે કે વ્રજવાસીઓએ ઇન્દ્રને બદલે ગોવર્ધનની પૂજા કરી ત્યારે ઇન્દ્રના કોપથી વ્રજ પર મુશળધાર વરસાદ થયો. બાળકૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને સૌનું રક્ષણ કર્યું. ઇન્દ્રનું અભિમાન ઊતર્યું અને તેઓ ક્ષમા માગવા આવ્યા. તેમની સાથે દિવ્ય કામધેનુ સુરભિ પણ આવી. સુરભિએ પોતાના દૂધથી અને ઇન્દ્રએ ઐરાવત દ્વારા લાવેલા આકાશગંગાના જળથી ભગવાનનો અભિષેક કર્યો અને તેમને ગાયોના ઇન્દ્ર એટલે કે "ગોવિંદ" કહીને વધાવ્યા.

ગીતાના પહેલા અધ્યાયમાં અર્જુન કહે છે, "હે ગોવિંદ, અમને આવા રાજ્યથી શો લાભ?" ભક્તિ પરંપરામાં આ નામ અત્યંત લોકપ્રિય છે. આદિ શંકરાચાર્યનું "ભજ ગોવિંદમ્", જયદેવનું "ગીત ગોવિંદ", તિરુમલાના યાત્રીઓનો "ગોવિંદા ગોવિંદા"નો જયઘોષ અને જયપુરનું ગોવિંદ દેવજી મંદિર — બધાં આ જ નામનો મહિમા ગાય છે. ભક્તો માટે આ નામ યાદ અપાવે છે કે ભગવાન નાનામાં નાના જીવની પણ સંભાળ રાખે છે.

Name Sa

गोविन्द

Name Roman

Govinda

Meaning

ગાયો અને ઇન્દ્રિયોને આનંદ આપનારા

Gita Refs

1.32

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10 (after the Govardhan leela)