પાર્થસારથિ — અર્જુનના સારથિ

કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ન ઉપાડવાનું વ્રત લઈ અર્જુનનો રથ ચલાવનાર શ્રીકૃષ્ણ "પાર્થસારથિ" કહેવાય છે. આ જ રથ પર તેમણે ભગવદ્ ગીતાનો ઉપદેશ આપ્યો.

"પાર્થ" અર્જુનનું નામ છે, કારણ કે તેઓ પૃથા એટલે કે કુંતીના પુત્ર હતા. "સારથિ"નો અર્થ છે રથ ચલાવનાર. પાર્થસારથિ એ છે જેમણે પોતે પોતાના ભક્ત અને સખાનો રથ હાંક્યો. ત્રણે લોકના સ્વામીનું એક મનુષ્યના સારથિ બનવું એ ભક્તિના ઇતિહાસનું એક અદ્ભુત દૃશ્ય છે.

મહાભારતના ઉદ્યોગ પર્વ મુજબ યુદ્ધ પહેલાં અર્જુન અને દુર્યોધન બંને સહાય માગવા શ્રીકૃષ્ણ પાસે પહોંચ્યા. શ્રીકૃષ્ણે એક બાજુ પોતાની વિશાળ નારાયણી સેના અને બીજી બાજુ પોતાને, નિઃશસ્ત્ર અને યુદ્ધ ન કરનાર તરીકે, રાખ્યા. અર્જુને સંકોચ વિના એકલા કૃષ્ણને પસંદ કર્યા, અને દુર્યોધન સેના મેળવીને રાજી થયો. ત્યાર પછી ભગવાન અર્જુનના સારથિ બન્યા. યુદ્ધના આરંભે, બંને સેનાઓ વચ્ચે, આ જ રથ પર બેઠાં બેઠાં તેમણે મોહગ્રસ્ત અર્જુનને ગીતાનું જ્ઞાન આપ્યું.

ચેન્નઈના ટ્રિપ્લિકેન (તિરુવલ્લિક્કેણી)નું પાર્થસારથિ મંદિર પ્રસિદ્ધ દિવ્ય દેશમ છે, જ્યાં પરંપરા મુજબ ભગવાનના મુખ પર ભીષ્મનાં બાણોનાં ચિહ્ન દર્શાવાય છે. રથ પર બેઠેલા કૃષ્ણ અને હાથ જોડીને બેઠેલા અર્જુનનું ચિત્ર ગીતાનું સૌથી પરિચિત ચિત્ર છે. આ નામ શીખવે છે કે જે જીવનની લગામ ભગવાનને સોંપી દે છે, તેનો માર્ગ તેઓ પોતે સંભાળે છે.

Name Sa

पार्थसारथि

Name Roman

Parthasarathi

Meaning

પાર્થ (અર્જુન)ના સારથિ

Source

Mahabharata, Udyoga Parva; Bhagavad Gita, ch. 1