કાત્યાયની વ્રત અને ચીરહરણ લીલા

માગશર મહિનામાં વ્રજની કુમારિકાઓએ શ્રીકૃષ્ણને પામવા દેવી કાત્યાયનીનું વ્રત કર્યું, અને પ્રભુએ તેમને પૂર્ણ સમર્પણની શિક્ષા આપીને મનોકામના પૂરી થવાનું વરદાન આપ્યું.

હેમંત ઋતુના પહેલા મહિના માગશરમાં વ્રજની અવિવાહિત કન્યાઓએ એક પવિત્ર વ્રત લીધું. તેઓ આખો મહિનો માત્ર સાદું, સાત્ત્વિક ભોજન કરતી, ઠંડી પરોઢે યમુનામાં સ્નાન કરતી અને કિનારે રેતીમાંથી દેવી કાત્યાયનીની પ્રતિમા બનાવીને ચંદન, ફૂલ, ધૂપ, દીપ અને નૈવેદ્યથી તેમની પૂજા કરતી. તેમની એક જ પ્રાર્થના હતી કે હે દેવી કાત્યાયની, હે મહામાયા, નંદનંદન શ્રીકૃષ્ણને અમારા પતિ બનાવો. તેઓ સાથે મળીને પ્રભુના ગુણ ગાતી યમુના જતી અને પાછી ફરતી.

પરંપરા અનુસાર વ્રતના છેલ્લા દિવસે તેઓ પોતાનાં વસ્ત્રો કિનારે મૂકીને યમુનામાં સ્નાન કરી રહી હતી. ત્યારે શ્રીકૃષ્ણ પોતાના સખાઓ સાથે ત્યાં આવ્યા, કિનારે મૂકેલાં વસ્ત્રો ઉપાડીને પાસેના કદંબ વૃક્ષ પર જઈ બેઠા. તેમણે કહ્યું કે તમે નદીમાં આ રીતે સ્નાન કર્યું તે વ્રતના નિયમમાં ભૂલ છે, અને જળના દેવતા વરુણનો અનાદર છે. પોતાનું વ્રત નિર્દોષ રીતે પૂરું કરવા તમે હાથ જોડીને પ્રણામ કરો, પછી પોતાનાં વસ્ત્રો લઈ જાઓ. સરળ હૃદયવાળી ગોપીઓએ પોતાના પ્રિયની વાત માનીને હાથ જોડીને પ્રણામ કર્યા, અને પ્રભુએ પ્રસન્ન થઈને તેમનાં વસ્ત્રો પાછાં આપ્યાં.

ભાગવતના આચાર્યો આ લીલાનો ઊંડો અર્થ સમજાવે છે. વસ્ત્રો એ આવરણોનું પ્રતીક છે જે આત્મા અને પરમાત્મા વચ્ચે રહે છે, જેમ કે લજ્જા, અહંકાર, કુળનું અભિમાન અને સંસારની ચિંતા. ભગવાને શીખવ્યું કે તેમને પામવા માટે કશું જ બચાવીને રખાતું નથી. બંને હાથ જોડવા એ જ પૂર્ણ સમર્પણ છે, જેમાં ભક્ત પોતાની રક્ષાનો ભાર પણ સંપૂર્ણપણે પ્રભુ પર છોડી દે છે.

પછી શ્રીકૃષ્ણે સ્નેહથી કહ્યું કે હું તમારો સંકલ્પ જાણું છું અને તે અવશ્ય પૂરો થશે. જેનું મન મારામાં લાગેલું છે, તેની કામના સંસારમાં બાંધનારી નથી હોતી, જેમ શેકેલું બીજ ફરી ઊગતું નથી. આવનારી શરદ ઋતુની રાત્રિઓમાં તમારી ઇચ્છા પૂર્ણ થશે. ગોપીઓ પ્રસન્ન થઈને વ્રજમાં પાછી ફરી. આ લીલા શીખવે છે કે ભગવાન માત્ર પૂર્ણ અને નિષ્કપટ સમર્પણ ઇચ્છે છે, અને આવા સમર્પણનું ફળ સ્વયં પ્રભુ છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 22

Place

Banks of the Yamuna, Vrindavan

Lesson

ભગવાન માત્ર પૂર્ણ અને નિષ્કપટ સમર્પણ ઇચ્છે છે, અને આવા સમર્પણનું ફળ સ્વયં પ્રભુ છે.