કાલિય નાગ દમન

યમુનાને ઝેરી બનાવનાર કાલિય નાગની ફેણો પર નૃત્ય કરીને શ્રીકૃષ્ણે તેનો અહંકાર તોડ્યો અને તેને રમણક દ્વીપ મોકલી દીધો.

વૃંદાવન પાસે યમુનાજીના એક ઊંડા ધરામાં કાલિય નામનો એક ભયંકર નાગ પોતાના પરિવાર સાથે રહેતો હતો. તેના ઝેરથી ત્યાંનું પાણી ઊકળતું રહેતું. ઉપર ઊડતાં પક્ષીઓ પણ તેની ઝેરી વરાળથી નીચે પડી જતાં અને કાંઠાનાં વૃક્ષો તથા છોડ સુકાઈ ગયાં હતાં. એક દિવસ તરસી ગાયો અને ગોવાળ બાળકોએ અજાણતાં એ પાણી પી લીધું અને તેઓ નિષ્પ્રાણ થઈને ઢળી પડ્યાં. શ્રીકૃષ્ણે પોતાની અમૃતમય દૃષ્ટિથી તેમને ફરી જીવતાં કરી દીધાં.

યમુનાજીને શુદ્ધ કરવાનો નિશ્ચય કરીને કાન્હા કાંઠે આવેલા એક ઊંચા કદંબના વૃક્ષ પર ચડ્યા, પોતાની કમર કસી અને ધરામાં કૂદી પડ્યા. પાણીમાં ખળભળાટ સાંભળીને કાલિય ક્રોધથી બહાર આવ્યો અને તેણે શ્રીકૃષ્ણને પોતાનાં ગૂંચળાંમાં જકડી લીધા. આ જાણીને આખું વ્રજ કાંઠે દોડી આવ્યું. નંદબાબા અને માતા યશોદા વ્યાકુળ થઈને પાણીમાં કૂદવા તૈયાર હતાં, પણ પોતાના ભાઈની શક્તિ જાણનાર બલરામજીએ તેમને રોકી લીધાં.

વ્રજવાસીઓનું દુઃખ જોઈને શ્રીકૃષ્ણે પોતાનું શરીર મોટું કર્યું અને કાલિયની પકડમાંથી છૂટી ગયા. પછી તેઓ કૂદીને તેની ફેણો પર ચડી ગયા અને તેના પર નૃત્ય કરવા લાગ્યા. કાલિય જે ફેણ ઊંચી કરે, પ્રભુ તેને જ પોતાના ચરણોથી દબાવી દેતા. દેવતાઓ આકાશમાંથી પુષ્પવર્ષા કરતાં વાજિંત્રો વગાડવા લાગ્યા. અંતે કાલિયની ફેણોમાંથી લોહી વહેવા લાગ્યું અને તેનું બધું બળ તૂટી ગયું.

ત્યારે કાલિયની પત્નીઓ, નાગપત્નીઓ, હાથ જોડીને પ્રભુ સામે આવી અને સ્તુતિ કરવા લાગી કે હે પ્રભુ, આપે તેને દંડ આપીને પણ કૃપા જ કરી છે, કારણ કે જે ચરણરજ માટે લક્ષ્મીજી પણ તપ કરે છે, તે તેના મસ્તક પર પડી છે. કૃપા કરીને અમારા પતિને પ્રાણદાન આપો. કાલિયે પણ શરણ માગ્યું.

દયાળુ શ્રીકૃષ્ણે તેને માફ કર્યો અને આજ્ઞા આપી કે તારા પરિવાર સાથે યમુના છોડીને સમુદ્રમાં આવેલા રમણક દ્વીપમાં ચાલ્યો જા. કાલિય ગરુડજીના ભયથી જ ત્યાંથી ભાગીને આવ્યો હતો. પ્રભુએ તેને આશ્વાસન આપ્યું કે હવે તારી ફેણો પર મારાં ચરણચિહ્ન અંકિત છે, તે જોઈને ગરુડ તને કોઈ નુકસાન નહીં કરે. આ રીતે યમુનાજી ફરીથી નિર્મળ થઈ ગયાં.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 16–17

Place

Vrindavan (Kaliya Ghat on the Yamuna)

Lesson

ભગવાન અહંકારનું દમન કરે છે, પણ શરણે આવેલાને હંમેશાં ક્ષમા અને રક્ષણ આપે છે.