ગોવર્ધન ધારણ

ઇન્દ્રના ક્રોધથી આવેલા સાત દિવસના પ્રલયકારી વરસાદથી વ્રજને બચાવવા શ્રીકૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકીને છત્ર બનાવી દીધો.

દર વર્ષે વ્રજના ગોવાળો વરસાદના દેવ ઇન્દ્ર માટે મોટો યજ્ઞ કરતા હતા. એક વખત શ્રીકૃષ્ણે નંદબાબાને પૂછ્યું કે આ તૈયારી શા માટે છે. નંદબાબાએ સમજાવ્યું કે ઇન્દ્રદેવ વરસાદ વરસાવે છે, જેનાથી ઘાસ અને અનાજ ઊગે છે, તેથી અમે તેમની પૂજા કરીએ છીએ. ત્યારે કાન્હાએ સમજાવ્યું કે આપણે ગોવાળ છીએ, આપણું જીવન ગાયો, વનો અને પર્વતો પર ટકેલું છે. ગોવર્ધન પર્વત આપણી ગાયોને ઘાસ, પાણી અને છાંયો આપે છે, તેથી આપણે ગાય, બ્રાહ્મણ અને ગોવર્ધનની પૂજા કરવી જોઈએ.

વ્રજવાસીઓએ કાન્હાની વાત માની લીધી. તેમણે જાતજાતનાં પકવાન બનાવ્યાં, ગોવર્ધનની પૂજા અને પરિક્રમા કરી, બ્રાહ્મણો અને ગાયોનો સત્કાર કર્યો. શ્રીકૃષ્ણે એક વિશાળ સ્વરૂપ ધારણ કરીને કહ્યું, હું ગોવર્ધન છું, અને પ્રેમથી ધરાવેલો એ ભોગ સ્વીકાર્યો. તેની સ્મૃતિમાં આજે પણ દિવાળીના બીજા દિવસે અન્નકૂટ અને ગોવર્ધન પૂજાનો ઉત્સવ ઊજવાય છે.

પોતાની પૂજા બંધ થવાથી ઇન્દ્ર અહંકાર અને ક્રોધથી ભરાઈ ગયા. તેમણે પ્રલયનાં વાદળોને આજ્ઞા આપી કે વ્રજને ડુબાડી દો. મુશળધાર વરસાદ, કરા અને ભયંકર વાવાઝોડાથી આખું વ્રજ ધ્રૂજી ઊઠ્યું. ઠૂંઠવાતાં લોકો અને ગાયો શ્રીકૃષ્ણના શરણે આવ્યાં. ત્યારે કાન્હાએ રમતાં રમતાં ગોવર્ધન પર્વતને એવી રીતે ઊંચકી લીધો જેમ કોઈ બાળક બિલાડીનો ટોપ ઉપાડી લે. લોકપરંપરા અનુસાર તેમણે પર્વતને પોતાના ડાબા હાથની ટચલી આંગળી પર ધારણ કર્યો. બધા વ્રજવાસીઓ પોતાની ગાયો અને સામાન સાથે તેની નીચે આવી ગયા.

સાત દિવસ અને સાત રાત સુધી ભગવાન હાલ્યાચાલ્યા વિના, ભૂખ-તરસની ચિંતા કર્યા વિના પર્વત ઊંચકીને ઊભા રહ્યા. અંતે ઇન્દ્રનો અહંકાર તૂટી ગયો અને તેમણે વાદળોને પાછાં બોલાવી લીધાં. તડકો નીકળતાં સૌ બહાર આવ્યા અને કાન્હાએ પર્વતને ફરી એ જ જગ્યાએ મૂકી દીધો.

પછી શરમિંદા થયેલા ઇન્દ્ર કામધેનુ સુરભિ સાથે શ્રીકૃષ્ણ પાસે આવ્યા અને ક્ષમા માગી. સુરભિએ પોતાના દૂધથી અને ઇન્દ્રે ઐરાવત દ્વારા લાવેલા આકાશગંગાના જળથી પ્રભુનો અભિષેક કર્યો. ગાયોના રક્ષક હોવાથી તેમણે પ્રભુને ગોવિંદ નામથી સંબોધ્યા.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 24–27

Place

Govardhan, Vraja

Lesson

જે ભગવાનનું શરણ લે છે, તેના રક્ષણનો ભાર તેઓ પોતે ઉપાડી લે છે, અને અહંકારને અંતે નમવું જ પડે છે.