દામોદર લીલા

માતા યશોદાએ નટખટ કાન્હાને ઉખળ (ખાંડણિયા) સાથે બાંધવા ઇચ્છ્યા, પણ દોરડું દર વખતે બે આંગળ ટૂંકું પડ્યું, જ્યાં સુધી પ્રભુએ પોતે પ્રેમથી બંધાવાનું સ્વીકાર્યું નહીં.

એક દિવસ માતા યશોદા પોતે દહીં વલોવી રહ્યાં હતાં અને પ્રેમથી પોતાના લાલાની લીલાઓ ગાઈ રહ્યાં હતાં. ત્યારે ભૂખ્યા કાન્હા આવીને રવૈયો પકડીને દૂધ પીવાની જીદ કરવા લાગ્યા. માતા તેમને ખોળામાં લઈને દૂધ પિવડાવી રહ્યાં હતાં, ત્યાં ચૂલા પર મૂકેલું દૂધ ઊભરાવા લાગ્યું. તેઓ કાન્હાને નીચે બેસાડીને દૂધ સંભાળવા દોડ્યાં.

અધૂરું દૂધ પીવાથી રિસાયેલા કાન્હાએ પથ્થરથી દહીંની મટકી ફોડી નાખી, અંદર જઈને માખણ કાઢ્યું અને ઊંધા મૂકેલા ઉખળ (ખાંડણિયા) પર બેસીને વાંદરાઓને માખણ ખવડાવવા લાગ્યા. પાછાં ફરીને માતાએ આ જોયું તો લાકડી લઈને તેમની તરફ આગળ વધ્યાં. માને આવતાં જોઈને કાન્હા ડરી ગયા હોવાનો અભિનય કરતાં ભાગ્યા. જેમને યોગીઓ ધ્યાનમાં પણ પકડી શકતા નથી, તેમને માતા યશોદાએ દોડીને પકડી લીધા.

રડતા લાલાને જોઈને માતાએ લાકડી ફેંકી દીધી અને વિચાર્યું કે તેને ખાંડણિયા સાથે બાંધી દઉં. પણ જે દોરડું લાવ્યાં, તે બે આંગળ ટૂંકું પડ્યું. તેમણે બીજું દોરડું જોડ્યું, તોય બે આંગળ ઓછું. ઘરનાં બધાં દોરડાં જોડી દીધાં, પણ દર વખતે બે આંગળની ખોટ રહી જ ગઈ. માતા પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયાં અને થાકી ગયાં. ત્યારે ભક્તવત્સલ પ્રભુએ માતાનો પરિશ્રમ જોઈને પોતાને બંધાવા દીધા. સંતો કહે છે કે એ બે આંગળ એટલે ભક્તનો પ્રયત્ન અને ભગવાનની કૃપા. પેટ પર દોરડું બંધાયું તેથી જ તેમનું નામ દામોદર પડ્યું.

બંધાયેલા કાન્હા ખાંડણિયાને ઘસડતાં ઘસડતાં આંગણામાં ઊભેલાં બે વિશાળ અર્જુન વૃક્ષોની વચ્ચેથી નીકળ્યા. ખાંડણિયો અટક્યો અને બંને વૃક્ષો મૂળમાંથી ઊખડીને પડી ગયાં. તેમાંથી બે તેજસ્વી દેવતાઓ પ્રગટ થયા. તેઓ કુબેરના પુત્રો નલકૂબર અને મણિગ્રીવ હતા, જેમને ધન અને મદમાં ચૂર હોવાથી દેવર્ષિ નારદે વૃક્ષ બનવાનો શાપ આપ્યો હતો, સાથે એવો આશીર્વાદ પણ કે ભગવાનનાં દર્શનથી તેમનો ઉદ્ધાર થશે. બંનેએ પ્રભુની સ્તુતિ કરી અને પોતાના લોકમાં પાછા ગયા.

કારતક મહિનાને દામોદર માસ કહેવામાં આવે છે. આ મહિનામાં ભક્તો દીપદાન કરે છે અને દામોદરાષ્ટકનો પાઠ કરે છે, એ બાળકનું સ્મરણ કરતાં જે ફક્ત પ્રેમની દોરીથી જ બંધાય છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 9–10

Place

Gokul

Lesson

જે ભગવાનને કોઈ શક્તિ બાંધી શકતી નથી, તેઓ ભક્તના નિષ્કપટ પ્રેમથી પોતે બંધાઈ જાય છે.