માખણચોર

ગોકુળના ઘરે ઘરેથી માખણ ચોરીને સખાઓ અને વાંદરાઓમાં વહેંચનાર નટખટ કાન્હાની મધુર લીલાઓ, જે ખરેખર ભક્તોનાં હૃદય ચોરવાની લીલા છે.

જ્યારે બાળકૃષ્ણ ઘૂંટણિયે ચાલવાનું છોડીને પોતાના પગે દોડવા લાગ્યા, ત્યારે ગોકુળમાં તેમની સૌથી પ્રિય લીલા શરૂ થઈ, માખણચોરીની લીલા. વહેલી સવારે ગોપીઓ દહીં વલોવીને તાજું માખણ કાઢતી અને તેને ઊંચે શીકાં પર લટકાવી દેતી, ત્યારે નાનકડા કાન્હા પોતાના સખાઓની ટોળી લઈને ચૂપચાપ તેમના ઘરમાં પહોંચી જતા.

જો માખણની મટકી બહુ ઊંચી હોય, તો તેઓ ઉખળ (ખાંડણિયો) અને પાટલા એક પર એક ગોઠવીને ચડી જતા, અથવા કોઈ સખાના ખભા પર ઊભા રહી જતા. ક્યારેક લાકડીથી મટકીમાં કાણું પાડી દેતા અને નીચે મોં ખોલીને ટપકતું માખણ પીતા. અંધારા ઓરડામાં પણ તેમના આભૂષણોના ઝગમગાટથી અજવાળું થઈ જતું. જે માખણ મળતું, તે તેઓ એકલા ખાતા નહીં, પણ સખાઓને ખવડાવતા અને આંગણામાં બેઠેલા વાંદરાઓને પણ વહેંચી દેતા. જો વાંદરા પણ ન ખાય, તો કાન્હા કહેતા કે આ માખણ સારું નથી, અને મટકી ફોડી નાખતા.

શ્રીમદ્ ભાગવતમાં વર્ણન છે કે ગોપીઓ યશોદાજી પાસે ફરિયાદ લઈને આવતી કે તમારો લાલો અમારા ઘરનું માખણ ચોરે છે, વાછરડાંને સમય પહેલાં છોડી દે છે અને અમારાં સૂતેલાં બાળકોને રડાવે છે. પણ જ્યારે તેઓ ફરિયાદ કરતી, ત્યારે કાન્હા માતા પાસે એવા ભોળા બનીને બેસી જતા કે તેમનું મુખ જોતાં જ ગોપીઓ હસી પડતી અને પોતાની ફરિયાદ ભૂલી જતી. સાચી વાત તો એ હતી કે ગોપીઓ મનોમન રાહ જોતી રહેતી કે આજે કાન્હા પોતાના ઘરે આવે.

આ લીલાનો ભાવ ખૂબ ઊંડો છે. માખણ શુદ્ધ અને કોમળ હૃદયનું પ્રતીક છે, જે જીવનરૂપી દૂધને સાધનાથી વલોવીને નીકળે છે. ભગવાન આવા જ પ્રેમભર્યા હૃદયને ચોરે છે. તેથી જ ભક્તો તેમને પ્રેમથી માખણચોર અને ચિત્તચોર કહે છે. જે ઘરમાં પ્રભુ ચોરી કરવા આવે, તે ઘર ધન્ય બની જાય છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 8

Place

Gokul

Lesson

ભગવાન ધન-વૈભવ નહીં, પરંતુ શુદ્ધ અને પ્રેમથી ભરેલું હૃદય ઇચ્છે છે.