મહાભારત અને શ્રીકૃષ્ણ

મહર્ષિ વેદવ્યાસ રચિત મહાભારત 18 પર્વો અને આશરે એક લાખ શ્લોકોનું મહાકાવ્ય છે, જેના કેન્દ્રમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું માર્ગદર્શન છે.

મહાભારત વિશ્વનાં સૌથી વિશાળ મહાકાવ્યોમાંનું એક છે. તેની રચના મહર્ષિ કૃષ્ણદ્વૈપાયન વેદવ્યાસે કરી હતી. પરંપરા મુજબ વ્યાસજીએ તે બોલીને સંભળાવ્યું અને ભગવાન ગણેશે તે લખ્યું. ગણેશજીની શરત હતી કે લેખન અટકવું ન જોઈએ, અને વ્યાસજીની શરત હતી કે ગણેશજી દરેક શ્લોકનો અર્થ સમજીને જ લખે. તેથી વ્યાસજી વચ્ચે વચ્ચે કઠિન શ્લોક રચતા, જેથી તેમને વિચારવાનો સમય મળી રહે.

મહાભારત 18 પર્વોમાં વહેંચાયેલું છે અને તેમાં આશરે એક લાખ શ્લોક છે, તેથી તેને "શતસાહસ્રી સંહિતા" પણ કહે છે. હરિવંશને તેનું પરિશિષ્ટ માનવામાં આવે છે. તેને "પંચમ વેદ" પણ કહેવામાં આવ્યું છે, કારણ કે તેમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ ચારેય પુરુષાર્થોનું વિસ્તૃત વિવેચન છે. પ્રસિદ્ધ કથન છે કે જે આમાં છે તે બીજે પણ મળી શકે, પણ જે આમાં નથી તે ક્યાંય નથી.

તેની મુખ્ય કથા કુરુવંશની બે શાખાઓ, કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચેના સંઘર્ષની છે, જે અંતે કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પરિણમે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ આ મહાકાવ્યના કેન્દ્રમાં છે. તેઓ પાંડવોના મિત્ર, સખા અને માર્ગદર્શક છે, દ્રૌપદીના રક્ષક છે, શાંતિદૂત બનીને હસ્તિનાપુર જાય છે, અને યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ન ઉપાડવાનું વચન આપીને અર્જુનના સારથિ બને છે. યુદ્ધ પહેલાં તેમણે અર્જુનને ભગવદ્ ગીતાનો ઉપદેશ આપ્યો, જે ભીષ્મ પર્વનો ભાગ છે.

મહાભારત ફક્ત યુદ્ધની કથા નથી. તેમાં અનેક ઉપાખ્યાનો છે, જેમ કે નળ-દમયંતી, સાવિત્રી-સત્યવાન અને શકુંતલાની કથાઓ, તથા શાંતિ પર્વમાં ભીષ્મ પિતામહનો રાજધર્મ અને મોક્ષધર્મ પરનો ઉપદેશ. તે મનુષ્યની અંદર ચાલતા ધર્મ અને અધર્મના સંઘર્ષનો અરીસો છે.

Source

Mahabharata

Parvas

Adi Parva, Sabha Parva, Vana (Aranyaka) Parva, Virata Parva, Udyoga Parva, Bhishma Parva, Drona Parva, Karna Parva, Shalya Parva, Sauptika Parva, Stri Parva, Shanti Parva, Anushasana Parva, Ashvamedhika Parva, Ashramavasika Parva, Mausala Parva, Mahaprasthanika Parva, Svargarohana Parva