શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણ: એક પરિચય

મહર્ષિ વેદવ્યાસ રચિત શ્રીમદ્ ભાગવતમાં 12 સ્કંધ અને આશરે 18,000 શ્લોક છે; તેનો દશમ સ્કંધ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની લીલાઓનું વર્ણન કરે છે.

શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણને પુરાણોનો મુગટમણિ કહેવામાં આવે છે. પરંપરા મુજબ વેદોનું વિભાજન અને મહાભારતની રચના કર્યા પછી પણ મહર્ષિ વેદવ્યાસના મનમાં એક અધૂરપ રહી ગઈ હતી. ત્યારે દેવર્ષિ નારદે તેમને ભગવાનના ગુણો અને લીલાઓનું ગાન કરવાની પ્રેરણા આપી, અને તેમાંથી ભાગવતની રચના થઈ. વ્યાસજીએ આ ગ્રંથ પોતાના પુત્ર, પરમ વૈરાગી શુકદેવજીને ભણાવ્યો.

ભાગવતની કથા એક વિશેષ પરિસ્થિતિમાં કહેવાઈ હતી. અર્જુનના પૌત્ર રાજા પરીક્ષિતને ઋષિપુત્ર શૃંગીએ શાપ આપ્યો હતો કે સાત દિવસમાં તક્ષક નાગના ડંખથી તેમનું મૃત્યુ થશે. રાજાએ રાજ્ય છોડીને ગંગા કિનારે અનશનનું વ્રત લીધું. ત્યાં અનેક ઋષિઓ ભેગા થયા અને શુકદેવજી પધાર્યા. રાજાએ પૂછ્યું કે મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે માણસે શું કરવું જોઈએ, અને જવાબમાં શુકદેવજીએ સાત દિવસ સુધી તેમને ભાગવત સંભળાવ્યું. પછીથી સૂતજીએ નૈમિષારણ્યમાં શૌનક વગેરે ઋષિઓને આ જ કથા સંભળાવી.

ભાગવતમાં 12 સ્કંધ અને આશરે 18,000 શ્લોક છે. તેમાં સૃષ્ટિ, અવતારો, ભક્તોનાં ચરિત્રો, રાજવંશો અને ધર્મનું વિસ્તૃત વર્ણન છે. તેનો દશમ સ્કંધ સૌથી પ્રિય માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ, ગોકુળ-વૃંદાવનની બાળલીલાઓ, રાસલીલા, મથુરા ગમન, કંસનો અંત અને દ્વારકાની લીલાઓનું વર્ણન છે. એકાદશ સ્કંધમાં ઉદ્ધવજીને આપેલો ઉપદેશ છે.

પરીક્ષિતને સાત દિવસમાં કથા સંભળાવવાની સ્મૃતિમાં "ભાગવત સપ્તાહ"ની પરંપરા શરૂ થઈ, જેમાં સાત દિવસ સુધી ભાગવત કથાનું પઠન અને પ્રવચન થાય છે. ભારતભરમાં અને વિદેશમાં પણ ભક્તો ખૂબ શ્રદ્ધાથી સપ્તાહ કથાનું આયોજન કરે છે. ભાગવતનો કેન્દ્રીય સંદેશ એ છે કે ભગવાનનાં નામ, રૂપ, ગુણ અને લીલામાં પ્રેમભરી ભક્તિ જ જીવનનું પરમ લક્ષ્ય છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 1

Skandhas

12

Verses Approx

18000