શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા: એક પરિચય

મહાભારતના ભીષ્મ પર્વમાં આવેલી ગીતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને અર્જુનનો સંવાદ છે, જેમાં 18 અધ્યાય અને પરંપરા મુજબ 700 શ્લોક છે.

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા મહાભારતનો જ એક ભાગ છે. તે ભીષ્મ પર્વમાં આવે છે અને પ્રચલિત ગણતરી મુજબ તે પર્વના 25માથી 42મા અધ્યાય સુધી વિસ્તરેલી છે. કુરુક્ષેત્રના રણમેદાનમાં, યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં, જ્યારે અર્જુન પોતાના જ સ્વજનોને સામે ઊભેલા જોઈને મોહ અને શોકમાં ડૂબી ગયા, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેમને આ દિવ્ય ઉપદેશ આપ્યો. આ આખો સંવાદ સંજયે ધૃતરાષ્ટ્રને સંભળાવ્યો હતો, જેમને મહર્ષિ વેદવ્યાસે દિવ્ય દૃષ્ટિ આપી હતી.

ગીતામાં 18 અધ્યાય છે અને પરંપરા મુજબ 700 શ્લોક છે. દરેક અધ્યાયને "યોગ" કહેવાય છે, જેમ કે અર્જુનવિષાદયોગ, સાંખ્યયોગ, કર્મયોગ અને છેલ્લે મોક્ષસંન્યાસયોગ. તેને ઉપનિષદોનો સાર માનવામાં આવે છે અને પ્રસ્થાનત્રયી (ઉપનિષદ, બ્રહ્મસૂત્ર અને ગીતા)માં તેનું સ્થાન છે.

ગીતા ચાર મુખ્ય માર્ગ બતાવે છે. કર્મયોગ શીખવે છે કે ફળની આસક્તિ છોડીને પોતાનું કર્તવ્ય કરો. જ્ઞાનયોગ આત્મા અને શરીર વચ્ચેનો ભેદ સમજાવે છે. ધ્યાનયોગ મનને સ્થિર કરવાની રીત બતાવે છે. ભક્તિયોગમાં ભગવાન પ્રત્યે પ્રેમભર્યા સમર્પણને સૌથી સરળ અને શ્રેષ્ઠ માર્ગ કહેવામાં આવ્યો છે. આ ચારેય માર્ગ અલગ નથી, પરંતુ એકબીજાના પૂરક છે.

ગીતાની સાર્વત્રિકતા એ છે કે તે કોઈ એક સમય, સ્થળ કે વર્ગ માટે નથી. વિદ્યાર્થી, ગૃહસ્થ, વેપારી, સૈનિક કે સંન્યાસી, દરેક વ્યક્તિ તેમાં પોતાના જીવનના પ્રશ્નોના જવાબ મેળવે છે. દ્વિધા, ભય, ક્રોધ અને નિરાશા જેવી સમસ્યાઓ દરેક યુગમાં સરખી રહે છે, તેથી ગીતાનો સંદેશ આજે પણ એટલો જ જીવંત છે. આદિ શંકરાચાર્ય, રામાનુજાચાર્ય, મધ્વાચાર્ય જેવા મહાન આચાર્યોએ તેના પર ભાષ્ય લખ્યાં છે, અને વિશ્વની અનેક ભાષાઓમાં તેનો અનુવાદ થયો છે.

Source

Mahabharata, Bhishma Parva

Chapters

18

Verses Traditional

700