શ્રીમદ્ ભાગવતના 12 સ્કંધ

શ્રીમદ્ ભાગવતના બાર સ્કંધોમાં સૃષ્ટિથી લઈને શ્રીકૃષ્ણ લીલા અને કળિયુગ સુધીની કથા ક્રમસર કહેવામાં આવી છે.

શ્રીમદ્ ભાગવત બાર સ્કંધોમાં વહેંચાયેલું છે. ભક્તિ પરંપરામાં તેમને ભગવાનના શ્રીવિગ્રહનાં અંગો સમાન માનવામાં આવે છે. અહીં દરેક સ્કંધનો ટૂંકો પરિચય આપ્યો છે.

પહેલા સ્કંધમાં નૈમિષારણ્યના ઋષિઓના પ્રશ્નો, વ્યાસજી અને નારદજીનો સંવાદ, યુદ્ધ પછીનું પાંડવોનું જીવન અને પરીક્ષિતનો જન્મ તથા શાપ વર્ણવાયા છે. બીજા સ્કંધમાં શુકદેવજી કથા શરૂ કરે છે અને ભગવાનના વિરાટ સ્વરૂપ તથા સૃષ્ટિનું વર્ણન કરે છે. ત્રીજા સ્કંધમાં વિદુરજીનો ઉદ્ધવજી અને મૈત્રેય ઋષિ સાથેનો સંવાદ, વરાહ અવતાર અને ભગવાન કપિલનો માતા દેવહૂતિને ઉપદેશ છે.

ચોથા સ્કંધમાં દક્ષ યજ્ઞ અને સતી, બાળક ધ્રુવનું તપ, રાજા પૃથુ અને પ્રચેતાઓની કથા છે. પાંચમા સ્કંધમાં પ્રિયવ્રત, ઋષભદેવ અને જડભરતનાં ચરિત્રો તથા લોકોનું ભૌગોલિક વર્ણન છે. છઠ્ઠા સ્કંધમાં અજામિલની કથા, નારાયણ કવચ અને વૃત્રાસુરનો પ્રસંગ છે. સાતમા સ્કંધમાં ભક્ત પ્રહ્લાદ અને ભગવાન નૃસિંહની કથા છે.

આઠમા સ્કંધમાં ગજેન્દ્ર મોક્ષ, મન્વંતરોનું વર્ણન, સમુદ્રમંથન, વામન અવતાર અને મત્સ્ય અવતાર છે. નવમા સ્કંધમાં સૂર્યવંશ અને ચંદ્રવંશ, રાજા અંબરીષ અને ભગવાન શ્રીરામની કથા છે. દસમો સ્કંધ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જન્મથી લઈને વ્રજ, મથુરા અને દ્વારકાની લીલાઓનું વર્ણન કરે છે. અગિયારમા સ્કંધમાં યદુવંશનો ઉપસંહાર, ઉદ્ધવ ગીતા અને શ્રીકૃષ્ણનું સ્વધામ ગમન છે. બારમા સ્કંધમાં કળિયુગનું વર્ણન, પરીક્ષિતની મુક્તિ, માર્કંડેય ઋષિની કથા અને આખા ગ્રંથનો સાર છે.

Source

Shrimad Bhagavatam