કૃષ્ણ — સૌને આકર્ષનારા શ્યામસુંદર

"કૃષ્ણ" નામનો અર્થ છે શ્યામવર્ણ અને સૌને પોતાની તરફ ખેંચનારા. આ નામ ગોકુળમાં ગર્ગ મુનિએ નામકરણ સંસ્કાર વખતે પાડ્યું હતું.

"કૃષ્ણ" શબ્દનો સીધો અર્થ છે શ્યામ અથવા ઘેરો શ્યામલ રંગ. ભગવાનનો વર્ણ વરસાદનાં નવાં વાદળો જેવો શ્યામલ છે, તેથી આ નામ તેમના સુંદર સ્વરૂપને દર્શાવે છે. પરંપરામાં તેનો એક ઊંડો અર્થ પણ કહેવાય છે — "કૃષ્" ધાતુનો અર્થ છે ખેંચવું, તેથી કૃષ્ણ એ છે જે સૌના મનને પોતાની તરફ આકર્ષી લે છે.

શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધ મુજબ નંદબાબાએ યદુકુળના પુરોહિત ગર્ગ મુનિને ગોકુળમાં બોલાવ્યા, અને કંસને ખબર ન પડે તે માટે મુનિએ ગુપ્ત રીતે બાળકનું નામકરણ કર્યું. ગર્ગ મુનિએ કહ્યું કે આ બાળકે જુદા જુદા યુગોમાં શ્વેત, રક્ત અને પીત વર્ણ ધારણ કર્યા છે અને આ વખતે શ્યામ વર્ણમાં પ્રગટ થયા છે, તેથી તેનું નામ કૃષ્ણ રહેશે. તેમણે એ પણ કહ્યું કે ગુણ અને કર્મ પ્રમાણે તેનાં અનેક નામ થશે.

ભગવદ્ ગીતામાં અર્જુન વારંવાર ભગવાનને "કૃષ્ણ" કહીને સંબોધે છે, જેમ કે પહેલા અધ્યાયમાં પોતાના સ્વજનોને યુદ્ધ માટે ઊભેલા જોઈને. ભક્તિમાં આ સૌથી પ્રિય અને સૌથી સરળ નામ છે. "હરે કૃષ્ણ" મહામંત્ર, પુષ્ટિમાર્ગનો "શ્રીકૃષ્ણ શરણં મમ" અને રોજનું અભિવાદન "જય શ્રીકૃષ્ણ" — બધામાં આ જ નામ ગુંજે છે. ભક્તોની શ્રદ્ધા છે કે પ્રેમથી લીધેલું આ એક નામ જ હૃદયને પવિત્ર કરી દે છે.

Name Sa

कृष्ण

Name Roman

Krishna

Meaning

શ્યામવર્ણ; સૌને આકર્ષનારા

Gita Refs

1.28, 1.32

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10 (naming by Garga Muni)