શ્રીકૃષ્ણ-સુદામા મિલન

ગુરુકુળના ગરીબ બ્રાહ્મણ મિત્ર મુઠ્ઠીભર તાંદુલ (પૌંઆ) લઈને દ્વારકા પહોંચ્યા, અને શ્રીકૃષ્ણે એ પ્રેમભેટના બદલામાં માગ્યા વિના જ તેમને બધું આપી દીધું.

બાળપણમાં શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ અવંતીમાં મહર્ષિ સાંદીપનિના આશ્રમમાં ભણતા હતા. ત્યાં શ્રીકૃષ્ણની એક સરળ સ્વભાવના બ્રાહ્મણ બાળક સાથે ગાઢ મિત્રતા થઈ. શ્રીમદ્ ભાગવતમાં તેમને માત્ર શ્રીકૃષ્ણના બ્રાહ્મણ સખા કહ્યા છે, જ્યારે લોકપરંપરા તેમને પ્રેમથી સુદામા નામે ઓળખે છે. વર્ષો પછી શ્રીકૃષ્ણ દ્વારકાધીશ બન્યા, અને તેમના મિત્ર ભારે ગરીબીમાં જીવન વિતાવતા રહ્યા, જે મળે તેમાં સંતોષ માનીને અને મન સદા ભગવાનમાં પરોવીને.

એક દિવસ ભૂખે પીડાતા પરિવારને જોઈને તેમનાં પત્નીએ નમ્રતાથી કહ્યું કે આપ આપના જૂના મિત્ર પાસે જાઓ, જે પોતે લક્ષ્મીપતિ છે. સુદામા સંકોચમાં પડી ગયા, કારણ કે તેઓ કશું માગવા ઇચ્છતા નહોતા. છતાં શ્રીકૃષ્ણનાં દર્શનનો વિચાર તેમને આનંદથી ભરી ગયો. મિત્રને ઘેર ખાલી હાથે ન જવાય, તેથી પત્નીએ ક્યાંકથી થોડી મુઠ્ઠી પૌંઆ, જેને તાંદુલ પણ કહે છે, માગી લાવીને એક જૂના કપડામાં બાંધી આપ્યા.

ફાટેલાં કપડાંવાળા એ બ્રાહ્મણ દ્વારકાના સુવર્ણમહેલે પહોંચ્યા ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે તેમને દૂરથી જોયા, રુક્મિણીજીના પલંગ પરથી ઊભા થયા, દોડીને આવ્યા અને તેમને ભેટી પડ્યા. તેમણે મિત્રને પોતાના પલંગ પર બેસાડ્યા, પોતાના હાથે તેમના પગ ધોયા અને એ જળ પોતાના માથે છાંટ્યું. ખુદ રુક્મિણીજી અતિથિને પંખો નાખવા લાગ્યાં. બંને મિત્રો ગુરુકુળના દિવસોની વાતો કરવા લાગ્યા, પેલી તોફાની રાતની પણ, જ્યારે ગુરુપત્ની માટે લાકડાં લેવા જતાં તેઓ જંગલમાં રસ્તો ભૂલી ગયા હતા.

પછી શ્રીકૃષ્ણે હસીને પૂછ્યું કે મિત્ર, મારા માટે શી ભેટ લાવ્યા છો? સુદામા શરમથી એ નાનકડી પોટલી સંતાડવા લાગ્યા, પણ શ્રીકૃષ્ણે તે ખેંચી લીધી અને ખૂબ આનંદથી એક મુઠ્ઠી પૌંઆ આરોગ્યા. તેમણે કહ્યું કે પ્રેમથી અપાયેલું થોડુંક પણ મને અને આખા જગતને તૃપ્ત કરી દે છે. તેઓ બીજી મુઠ્ઠી લેવા ગયા ત્યારે રુક્મિણીજીએ હળવેથી તેમનો હાથ પકડી લીધો, કારણ કે એક મુઠ્ઠી જ બ્રાહ્મણને સઘળું ઐશ્વર્ય આપવા પૂરતી હતી.

સુદામા કશું માગ્યા વિના ઘેર પાછા ફર્યા. તેમને એ વિચારે આનંદ પણ થયો કે પ્રભુએ મને ધનવાન ન બનાવ્યો, રખેને ધન મારી ભક્તિને બગાડી નાખે. પણ ગામે પહોંચ્યા ત્યારે ઝૂંપડીને સ્થાને એક ભવ્ય મહેલ ઊભો હતો અને તેમનાં પત્ની રાણીની જેમ શણગારાયેલાં હતાં. ત્યાર પછી તેઓ નમ્રતાથી, આસક્તિ વિના એ વૈભવનો ઉપયોગ કરતાં કરતાં પોતાના મિત્રનું સ્મરણ કરતા રહ્યા.

આ કથા શીખવે છે કે ભગવાન ભેટનું કદ નહીં, તેની પાછળનો પ્રેમ જુએ છે, અને સાચી મિત્રતા અમીર-ગરીબનો ભેદ જાણતી નથી.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 80–81

Place

Dwarka

Lesson

ભગવાન ભેટનું કદ નહીં, તેની પાછળનો પ્રેમ જુએ છે.