રાજસૂય યજ્ઞ અને શિશુપાલ વધ

યુધિષ્ઠિરના રાજસૂય યજ્ઞમાં શ્રીકૃષ્ણની અગ્રપૂજા થઈ. શિશુપાલે અપમાનની હદ વટાવી, ત્યારે સો અપરાધ પૂરા થતાં સુદર્શન ચક્રે તેનો અંત કર્યો અને તેની જ્યોતિ શ્રીકૃષ્ણમાં લીન થઈ ગઈ.

જરાસંધના અંત અને કેદી રાજાઓની મુક્તિ પછી યુધિષ્ઠિરે ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં મહાન રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો. દરેક દેશમાંથી રાજાઓ, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણો આવ્યા, અને શ્રીકૃષ્ણે પોતે બધી વ્યવસ્થા સંભાળી, ત્યાં સુધી કે અતિથિઓના પગ ધોવાની નમ્ર સેવા પણ પોતાના હાથમાં લીધી.

જ્યારે અગ્રપૂજા, એટલે કે સૌથી પહેલા અને સૌથી ઊંચા સન્માનનો સમય આવ્યો, ત્યારે યુધિષ્ઠિરે સભાને પૂછ્યું કે પહેલી પૂજા કોની કરવી. સૌથી નાના પાંડવ સહદેવે ઊભા થઈને કહ્યું કે આ સન્માન શ્રીકૃષ્ણનું છે, કારણ કે તેઓ સૌ જીવોના આત્મા છે અને સ્વયં યજ્ઞસ્વરૂપ છે. મહાભારતમાં આ સલાહ ભીષ્મ પિતામહ આપે છે અને પાંડવો તેનું પાલન કરે છે. મોટા ભાગની સભાએ આનંદથી સંમતિ આપી, અને યુધિષ્ઠિરે શ્રીકૃષ્ણના પગ ધોઈને એ જળ પોતાના માથા પર છાંટ્યું.

ચેદિનો રાજા શિશુપાલ આ સહન ન કરી શક્યો. તે શ્રીકૃષ્ણનાં ફોઈનો પુત્ર હતો અને લાંબા સમયથી તેમના પ્રત્યે દ્વેષ રાખતો હતો, ખાસ કરીને ત્યારથી જ્યારે રુક્મિણીજી, જેમના વિવાહ તેની સાથે થવાના હતા, તેમણે શ્રીકૃષ્ણને પસંદ કર્યા હતા. તે ઊભો થયો અને અપમાનનો વરસાદ વરસાવવા લાગ્યો, શ્રીકૃષ્ણને કુળ અને ગુણ વિનાના ગોવાળ કહીને બોલ્યો કે તેઓ રાજાઓ અને ઋષિઓ પહેલાં પૂજાને લાયક નથી. કેટલાક રાજાઓએ કાન બંધ કરી દીધા અને કેટલાક ક્રોધથી તેના પર પ્રહાર કરવા ઊભા થયા, પણ શ્રીકૃષ્ણ શાંત બેસી રહ્યા અને કશું બોલ્યા નહીં.

મહાભારત તેનું કારણ જણાવે છે. શિશુપાલ ત્રણ આંખો અને ચાર હાથ સાથે જન્મ્યો હતો, અને આકાશવાણી થઈ હતી કે જેના ખોળામાં જતાં તેનાં વધારાનાં અંગો અદૃશ્ય થશે, એ જ એક દિવસ તેના મૃત્યુનું કારણ બનશે. જ્યારે બાળકને શ્રીકૃષ્ણના ખોળામાં મૂકવામાં આવ્યું, ત્યારે વધારાની આંખ અને હાથ અદૃશ્ય થઈ ગયાં. ગભરાયેલી માતાએ શ્રીકૃષ્ણ પાસે પુત્રના પ્રાણની ભીખ માગી, અને શ્રીકૃષ્ણે તેના સો અપરાધ માફ કરવાનું વચન આપ્યું.

એ દિવસે શિશુપાલે હદ વટાવી દીધી. જ્યારે તેના અપરાધ સોથી આગળ વધી ગયા, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે સુદર્શન ચક્ર છોડ્યું અને તેણે આખી સભા સામે શિશુપાલનું માથું કાપી નાખ્યું. ત્યારે સૌએ એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું. શિશુપાલના શરીરમાંથી એક જ્યોતિ નીકળી અને શ્રીકૃષ્ણમાં સમાઈ ગઈ, જેમ કોઈ ઉલ્કા ધરતીમાં સમાઈ જાય. શ્રીમદ્ ભાગવત કહે છે કે શત્રુતામાં પણ સતત શ્રીકૃષ્ણનું ચિંતન કરતા રહેવાથી શિશુપાલ તેમનામાં જ તન્મય થઈ ગયો હતો. પરંપરા પ્રમાણે તે વૈકુંઠનો દ્વારપાળ જય હતો, જેણે ભગવાનના શત્રુ તરીકે પોતાનો ત્રીજો જન્મ પૂરો કર્યો અને પછી પોતાના ધામમાં પાછો ફર્યો.

આ લીલા શીખવે છે કે ભગવાનની ધીરજ અપાર છે પણ અનંત નથી, અને તેમની કૃપા એટલી મહાન છે કે દ્વેષથી સ્મરણ કરનાર પણ અંતે તેમનામાં જ લીન થઈ જાય છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 74; Mahabharata, Sabha Parva

Place

Indraprastha

Lesson

ભગવાનની ધીરજ અપાર છે પણ અનંત નથી, અને દ્વેષથી સ્મરણ કરનાર પણ તેમનામાં જ લીન થઈ જાય છે.