શ્રીકૃષ્ણ અને કર્ણ

શ્રીકૃષ્ણે કર્ણને કહ્યું કે તેઓ કુંતીના જ્યેષ્ઠ પુત્ર છે અને તેમને રાજસિંહાસનનો પ્રસ્તાવ આપ્યો. મિત્રતા અને કૃતજ્ઞતાથી બંધાયેલા દાનવીર કર્ણે દુર્યોધનનો સાથ ન છોડ્યો.

શાંતિના પ્રયાસ પછી હસ્તિનાપુરથી પાછા ફરતાં પહેલાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે કર્ણને પોતાના રથમાં બેસાડ્યા અને તેમની સાથે નગરની બહાર ગયા. ત્યાં એકાંતમાં તેમણે કર્ણને એ રહસ્ય કહ્યું જે આખી જિંદગી તેમનાથી છુપાયેલું રહ્યું હતું. કર્ણ એ સારથિ અધિરથ અને તેમનાં પત્ની રાધાના પુત્ર નહોતા, જેમણે તેમને પ્રેમથી ઉછેર્યા હતા. તેઓ કુંતીના પુત્ર હતા, જે લગ્ન પહેલાં સૂર્યદેવના વરદાનથી જન્મ્યા હતા. એનો અર્થ એ હતો કે તેઓ પાંડવોના સૌથી મોટા ભાઈ હતા.

શ્રીકૃષ્ણે તેમને એક અદ્ભુત પ્રસ્તાવ આપ્યો. જો કર્ણ પાંડવોના પક્ષમાં આવે, તો પાંચેય ભાઈઓ તેમને જ્યેષ્ઠ માનીને સન્માન આપશે, તેમનો રાજ્યાભિષેક થશે અને પોતે યુધિષ્ઠિર તેમની પાછળ ચાલશે. કદાચ યુદ્ધ જ ટળી જાય.

કર્ણે ઊંડી લાગણીથી બધું સાંભળ્યું, પણ પ્રસ્તાવનો અસ્વીકાર કર્યો. તેમણે કહ્યું કે કુંતીએ તેમને જન્મતાંની સાથે પાણીમાં વહાવી દીધા હતા, જ્યારે અધિરથ અને રાધાએ તેમને પોતાના સંતાનની જેમ ઉછેર્યા, અને જ્યારે દુનિયા તેમના જન્મની મજાક ઉડાવતી હતી ત્યારે દુર્યોધને તેમને મિત્રતા અને માન આપ્યાં. યુદ્ધની ઘડીએ તેઓ એ વિશ્વાસ તોડી ન શકે. તેમણે શ્રીકૃષ્ણને એવી વિનંતી પણ કરી કે આ રહસ્ય યુધિષ્ઠિરને ન કહેવું, કારણ કે ધર્મરાજ ચોક્કસ રાજ્ય તેમને આપી દેશે અને તેઓ તે દુર્યોધનને જ સોંપી દેશે. કર્ણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે તેમને કૌરવોની હાર દેખાય છે, છતાં તેઓ પોતાના મિત્રની પડખે ઊભા રહેશે.

પછી પોતે કુંતી નદીકિનારે કર્ણ પાસે આવ્યાં. કર્ણે આદરથી તેમને પ્રણામ કર્યા, પણ પક્ષ ન બદલ્યો. છતાં તેમણે માતાને વચન આપ્યું કે અર્જુન સિવાય તેઓ તેમના કોઈ પુત્રનો વધ નહીં કરે, જેથી તેમના પાંચ પુત્રો હંમેશાં રહે.

કર્ણ દાનવીર તરીકે પ્રસિદ્ધ હતા. અગાઉ, પોતાની રક્ષા ચાલી જશે એ જાણવા છતાં, તેમણે બ્રાહ્મણ વેશે આવેલા ઇન્દ્રને પોતાનાં જન્મજાત કવચ અને કુંડળ દાનમાં આપી દીધાં હતાં. કુરુક્ષેત્રમાં સત્તરમા દિવસે જ્યારે તેમના રથનું પૈડું ધરતીમાં ખૂંપી ગયું, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે તેમને દ્રૌપદી અને અભિમન્યુ સાથે થયેલા અન્યાયમાં તેમણે આપેલા સાથની યાદ અપાવી, અને કર્ણ અર્જુનનાં બાણોથી વીરગતિ પામ્યા.

કર્ણનું જીવન મહાન પણ છે અને કરુણ પણ. શ્રીકૃષ્ણે પ્રેમથી તેમને સાચો માર્ગ બતાવ્યો, પણ કર્ણે ધર્મ કરતાં મિત્ર પ્રત્યેની વફાદારીને ઊંચી ગણી. આ કથા આપણને કૃતજ્ઞતા અને ઉદારતાનો આદર કરતાં શીખવે છે, અને એ પણ સમજાવે છે કે અધર્મ પ્રત્યેની વફાદારી ક્યારેય સૌથી મોટું કર્તવ્ય ન બની શકે.

Source

Mahabharata, Udyoga Parva; Vana Parva (the armour and earrings); Karna Parva

Place

Outskirts of Hastinapura – Kurukshetra

Lesson

કૃતજ્ઞતા અને ઉદારતાનો આદર કરો, પણ યાદ રાખો કે અધર્મ પ્રત્યેની વફાદારી ક્યારેય સર્વોચ્ચ કર્તવ્ય નથી.