શાંતિદૂત શ્રીકૃષ્ણ

યુદ્ધ ટાળવા શ્રીકૃષ્ણ શાંતિદૂત બનીને હસ્તિનાપુર ગયા અને પાંડવો માટે માત્ર પાંચ ગામ માગ્યાં. અભિમાની દુર્યોધને તેમને કેદ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે પ્રભુએ સભામાં પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું.

તેર વર્ષનો વનવાસ અને અજ્ઞાતવાસ પૂરો થતાં પાંડવોએ પોતાનું રાજ્ય પાછું માગ્યું, પણ દુર્યોધને ના પાડી દીધી. ભયંકર યુદ્ધ ટાળવા માટે પોતે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ શાંતિદૂત બનીને હસ્તિનાપુર જવા તૈયાર થયા. યુધિષ્ઠિરે તેમને કહ્યું કે જો બીજી કોઈ વાત ન બને, તો તેઓ માત્ર પાંચ ગામ મેળવીને પણ સંતોષ માનશે, જેથી પાંચેય ભાઈઓ શાંતિથી રહી શકે.

શ્રીકૃષ્ણ પહોંચ્યા ત્યારે દુર્યોધને તેમને રાજી કરવા ભવ્ય મહેલો અને મોટી મોટી મિજબાનીઓ તૈયાર કરાવી હતી. શ્રીકૃષ્ણે નમ્રતાથી ના પાડી. તેમણે કહ્યું કે કોઈના ઘરે ભોજન કાં તો પ્રેમને કારણે થાય છે કાં તો જરૂરિયાતને કારણે, અને અહીં બેમાંથી કશું નથી. તેઓ ધૃતરાષ્ટ્રના જ્ઞાની અને ભક્ત નાના ભાઈ વિદુરજીના સાદા ઘરે ગયા, અને ત્યાં જ પોતાનાં ફોઈ કુંતીને પણ મળ્યા. લોકપરંપરા મુજબ, પ્રભુને જોઈને વિદુરાણી પ્રેમમાં એટલાં ભાવવિભોર થઈ ગયાં કે અજાણતાં કેળાં ફેંકતાં ગયાં અને છાલ ખવડાવતાં ગયાં; અને શ્રીકૃષ્ણે તે આનંદથી આરોગી, કારણ કે ભગવાન વાનગી નહીં, પ્રેમ સ્વીકારે છે.

બીજે દિવસે રાજસભામાં શ્રીકૃષ્ણે ખૂબ ધીરજથી વાત મૂકી. તેમણે કુરુઓને ધર્મની, કુટુંબના સંબંધોની અને યુદ્ધથી થનારા વિનાશની યાદ અપાવી. ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર અને પોતે ધૃતરાષ્ટ્રે પણ દુર્યોધનને સંધિ કરવા સમજાવ્યો. પણ દુર્યોધને જાહેર કર્યું કે તે પાંડવોને સોયની અણી જેટલી જમીન પણ નહીં આપે.

એટલું જ નહીં, દુર્યોધન અને તેના સાથીઓએ શ્રીકૃષ્ણને પકડીને કેદ કરવાનું કાવતરું ઘડ્યું. શ્રીકૃષ્ણ માત્ર હસી પડ્યા. એ જ સભામાં તેમણે પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું: તેમના દેહમાં દેવતાઓ, ઋષિઓ અને વીરો દેખાવા લાગ્યા અને તેઓ અગ્નિની જેમ ઝળહળવા લાગ્યા. સભાના મોટા ભાગના લોકોને આંખો બંધ કરી દેવી પડી. શ્રીકૃષ્ણની કૃપાથી અંધ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને પણ થોડી ક્ષણો માટે દૃષ્ટિ મળી જેથી તેઓ પ્રભુનાં દર્શન કરી શકે, અને ભીષ્મ, દ્રોણ, વિદુર તથા ઋષિઓએ દર્શન કરીને પ્રણામ કર્યા. પછી પ્રભુએ એ સ્વરૂપ સંકેલી લીધું અને શાંતિથી સભામાંથી બહાર નીકળી ગયા.

શાંતિનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો, પણ શ્રીકૃષ્ણને કારણે નહીં; તેમણે દરેક તક આપી હતી. આ કથા શીખવે છે કે ભગવાન વારંવાર શાંતિનો માર્ગ બતાવે છે, જ્યાં પ્રેમ હોય એવા સાદા ઘરે રાજીખુશીથી જાય છે, અને જે અહંકાર પાંચ ગામ આપવાની પણ ના પાડે છે, તે પોતાનો જ વિનાશ નોતરે છે.

Source

Mahabharata, Udyoga Parva (Bhagavad-yana); the banana-peel episode is popular tradition

Place

Hastinapura

Lesson

ભગવાન વારંવાર શાંતિની તક આપે છે અને વૈભવ કરતાં સાદો પ્રેમ સ્વીકારે છે; અહંકાર પોતાનો જ વિનાશ નોતરે છે.