નરકાસુર વધ અને સોળ હજાર રાજકુમારીઓની મુક્તિ

સત્યભામા સાથે ગરુડ પર બેસીને શ્રીકૃષ્ણે પ્રાગ્જ્યોતિષપુરમાં મુર અને નરકાસુરનો અંત કર્યો અને કેદ થયેલી સોળ હજાર એકસો રાજકુમારીઓને સન્માન આપ્યું.

નરકાસુર, જે પૃથ્વીદેવી ભૂમિનો પુત્ર હોવાથી ભૌમાસુર પણ કહેવાતો, પ્રાગ્જ્યોતિષપુરથી રાજ કરતો હતો. શક્તિના મદમાં ચૂર થઈને તે ત્રણે લોકને સતાવવા લાગ્યો. તેણે વરુણદેવનું રાજછત્ર છીનવી લીધું, દેવતાઓનું એક પર્વતશિખર પડાવી લીધું, અને દેવમાતા અદિતિનાં દિવ્ય કુંડળ પણ છીનવી લીધાં. સૌથી ખરાબ વાત એ કે તેણે અનેક રાજ્યોની હજારો રાજકુમારીઓનું હરણ કરીને તેમને પોતાના મહેલમાં કેદ કરી રાખી હતી. ઇન્દ્ર દ્વારકા આવ્યા અને શ્રીકૃષ્ણને સહાય માટે પ્રાર્થના કરી.

શ્રીકૃષ્ણ ગરુડ પર બેઠા અને સત્યભામાને પણ સાથે લઈ ગયા. પ્રાગ્જ્યોતિષપુર પર્વતો, શસ્ત્રો, જળ, અગ્નિ અને વાયુના ઘેરાથી અને મુર દૈત્યના ભયાનક પાશોથી સુરક્ષિત હતું. શ્રીકૃષ્ણે ગદાથી પર્વતોની દીવાલો તોડી, બાણોથી શસ્ત્રોને, ચક્રથી અગ્નિ, જળ અને વાયુને, અને તલવારથી પાશોને કાપી નાખ્યા. જ્યારે તેમણે પાંચજન્ય શંખ વગાડ્યો ત્યારે પાંચ માથાંવાળો મુર પાણીમાંથી નીકળીને તેમના પર તૂટી પડ્યો. શ્રીકૃષ્ણે સુદર્શન ચક્રથી તેનાં પાંચે માથાં કાપી નાખ્યાં. મુરનો વધ કરવાથી ભગવાન મુરારિ કહેવાય છે. મુરના પુત્રો પણ યુદ્ધમાં માર્યા ગયા.

ત્યારે નરકાસુર પોતે હાથી પર બેસીને સેના સાથે નીકળ્યો. ઘોર યુદ્ધ પછી શ્રીકૃષ્ણે સુદર્શન ચક્રથી તેનું માથું કાપી નાખ્યું. લોકપરંપરા પ્રમાણે આ યુદ્ધમાં સત્યભામાએ પણ શ્રીકૃષ્ણની સાથે વીરતાથી યુદ્ધ કર્યું હતું. પછી ભૂમિદેવી અદિતિનાં કુંડળ અને બીજાં રત્નો લઈને ભગવાન સામે આવ્યાં, સ્તુતિ કરી અને નરકાસુરના પુત્ર ભગદત્તના રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરી. શ્રીકૃષ્ણે બાળકને અભય અને રાજ્ય આપ્યાં.

મહેલમાં પ્રવેશતાં શ્રીકૃષ્ણને સોળ હજાર એકસો રાજકુમારીઓ મળી. તેમને જોતાં જ દરેકે મનોમન તેમને પતિ તરીકે વરી લીધા. કેદમાં રહેવાને કારણે સમાજ તેમનો સ્વીકાર નહીં કરે એ જાણીને શ્રીકૃષ્ણે તેમને સન્માન સાથે દ્વારકા મોકલી અને પછી સૌ સાથે વિવાહ કર્યા, દરેકને અલગ મહેલ આપ્યો, જેથી કોઈ ક્યારેય તેમને હલકી નજરે ન જોઈ શકે. ત્યાર બાદ શ્રીકૃષ્ણ સ્વર્ગમાં ગયા અને અદિતિને તેમનાં કુંડળ પાછાં સોંપ્યાં.

લોકપરંપરામાં નરકાસુરના અંતનો દિવસ દિવાળીના આગલા દિવસે નરક ચતુર્દશી તરીકે યાદ કરાય છે. ગુજરાતમાં તેને કાળી ચૌદસ કહે છે, જ્યારે પરિવારો અનિષ્ટ અને ભયથી રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરે છે અને અંધકાર પર પ્રકાશના વિજયના પ્રતીક રૂપે દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે.

આ લીલા શીખવે છે કે ભગવાન માત્ર અનિષ્ટનો નાશ જ નથી કરતા, પણ તેનાથી પીડાયેલા લોકોને તેમનું સન્માન પણ પાછું આપે છે, અને સાચા રક્ષણમાં આદર અને સ્વીકાર પણ સમાયેલાં છે.

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10, ch. 59

Place

Dwarka – Pragjyotishapura

Lesson

ભગવાન અનિષ્ટનો નાશ જ નથી કરતા, પીડિતોને તેમનું સન્માન પણ પાછું આપે છે.