ઉડુપી

કર્ણાટકનો શ્રીકૃષ્ણ મઠ, જેની સ્થાપના શ્રી મધ્વાચાર્યે કરી અને જ્યાં ભક્ત કનકદાસ માટે ભગવાને મુખ ફેરવ્યું.

કર્ણાટકના દરિયાકાંઠાના નગર ઉડુપીમાં આવેલા શ્રીકૃષ્ણ મઠની સ્થાપના દ્વૈત વેદાંતના આચાર્ય શ્રી મધ્વાચાર્યે તેરમી સદીમાં કરી હતી. લોકપ્રસિદ્ધ પરંપરા અનુસાર સમુદ્રમાં તોફાનમાં ફસાયેલું એક વહાણ મધ્વાચાર્યજીની કૃપાથી સુરક્ષિત કિનારે પહોંચ્યું. કૃતજ્ઞ ખલાસીઓએ તેમને ગોપીચંદનનો એક ટુકડો ભેટ આપ્યો, જેની અંદર હાથમાં રવૈયો અને દોરડું લીધેલા બાલકૃષ્ણનું સુંદર સ્વરૂપ હતું. આચાર્યે એ જ સ્વરૂપની ઉડુપીમાં પ્રતિષ્ઠા કરી.

અહીંની સૌથી હૃદયસ્પર્શી કથા ભક્તકવિ કનકદાસજીની છે. પરંપરા અનુસાર તેમને મંદિરમાં પ્રવેશ ન મળ્યો, ત્યારે તેઓ પાછળની બાજુ ઊભા રહીને પ્રેમથી ભગવાનનાં ભજન ગાવા લાગ્યા. ત્યારે દીવાલમાં તિરાડ પડી અને શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૂપ ફરીને તેમની તરફ મુખ કરીને ઊભું રહ્યું. એ બારી આજે "કનકન કિંડી" (કનકની બારી) તરીકે ઓળખાય છે અને ત્યારથી ભગવાન પશ્ચિમ તરફ મુખ રાખીને બિરાજે છે. ભક્તો નવ છિદ્રોવાળી નવગ્રહ બારીમાંથી દર્શન કરે છે. આ કથા સમજાવે છે કે ભગવાન માત્ર ભક્તિ જુએ છે, જાતિ કે પદ નહીં.

શ્રી મધ્વાચાર્યે પોતાના આઠ શિષ્યો માટે આઠ મઠ સ્થાપ્યા, જે અષ્ટ મઠ કહેવાય છે. આ મઠોના સ્વામીઓ વારાફરતી બે-બે વર્ષ સુધી શ્રીકૃષ્ણની પૂજાની જવાબદારી સંભાળે છે; આ વ્યવસ્થાને પર્યાય કહે છે અને જવાબદારી સોંપવાનો પર્યાય ઉત્સવ ખૂબ ધામધૂમથી ઉજવાય છે. શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમી, મકરસંક્રાંતિએ રથોત્સવ અને મધ્વ નવમી અહીંનાં મુખ્ય પર્વો છે.

વ્યવહારુ માહિતી: ઉડુપી કોંકણ રેલવે માર્ગ પર આવેલું છે અને અહીં પોતાનું રેલવે સ્ટેશન છે. સૌથી નજીકનું મોટું શહેર અને હવાઈ મથક મેંગલુરુ છે. મઠમાં પીરસાતો અન્નપ્રસાદ પણ ઉડુપીની ઓળખ છે.

State

કર્ણાટક

Nearest City

Mangaluru

Main Temples

Shri Krishna Matha, Kanakana Kindi, Ashta Mathas

Associated Leela

Child Krishna with churning rod; the Lord turning for Kanakadasa