જગન્નાથ પુરી

ઓડિશાના સમુદ્રકાંઠે ચાર ધામમાંનું એક, જ્યાં શ્રીકૃષ્ણ જગન્નાથ સ્વરૂપે બલભદ્ર અને સુભદ્રા સાથે બિરાજે છે.

ઓડિશાના પૂર્વ સમુદ્રકાંઠે આવેલું જગન્નાથ પુરી ચાર ધામમાંનું એક છે. અહીં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ "જગતના નાથ" જગન્નાથ સ્વરૂપે પોતાના મોટા ભાઈ બલભદ્રજી, બહેન સુભદ્રાજી અને સુદર્શન સાથે પૂજાય છે. લોકપ્રસિદ્ધ પરંપરા અનુસાર રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને સ્વપ્નમાં પ્રેરણા મળી અને સમુદ્રમાંથી આવેલા પવિત્ર દારુ (લાકડા)માંથી સ્વરૂપો ઘડાવવામાં આવ્યાં. વૃદ્ધ કારીગરના વેશમાં આવેલા વિશ્વકર્માએ જે અનોખા સ્વરૂપમાં મૂર્તિઓ છોડી, મોટાં ગોળ નેત્રોવાળું એ જ સ્વરૂપ આજે પણ પૂજાય છે. આ સ્વરૂપો લીમડાના લાકડામાંથી બને છે અને સમયાંતરે દુર્લભ નવકલેવર વિધિમાં તેમનું નવીનીકરણ થાય છે.

ઊંચા શિખર પર નીલ ચક્ર અને ધજાવાળું શ્રી જગન્નાથ મંદિર દૂરથી જ ભક્તોને આકર્ષે છે. અહીંનો મહાપ્રસાદ ખૂબ પ્રખ્યાત છે: મંદિરના વિશાળ રસોડામાં માટીનાં વાસણોમાં લાકડાના તાપે ભોગ બને છે, જે ભગવાન જગન્નાથ અને દેવી વિમલાને અર્પણ થયા પછી મહાપ્રસાદ બને છે. આનંદ બજારમાં બધા ભક્તો કોઈ ભેદભાવ વિના સાથે બેસીને તે ગ્રહણ કરે છે. શ્રી ચૈતન્ય મહાપ્રભુએ પોતાના જીવનનાં અનેક વર્ષો પુરીમાં વિતાવ્યાં હતાં, અને આદિ શંકરાચાર્યે સ્થાપેલી પૂર્વની આમ્નાય પીઠ, ગોવર્ધન મઠ પણ અહીં જ છે.

જેઠ પૂનમની સ્નાનયાત્રા પછી અષાઢ સુદ બીજે વિશ્વવિખ્યાત રથયાત્રા નીકળે છે. ત્રણેય સ્વરૂપો વિશાળ રથોમાં બિરાજીને ગુંડિચા મંદિરે જાય છે અને લાખો ભક્તો રથનું દોરડું ખેંચીને પોતાને ધન્ય માને છે. થોડા દિવસો પછી બાહુડા યાત્રામાં ભગવાન પોતાના મંદિરે પાછા પધારે છે. ગુજરાતમાં પણ અષાઢી બીજે અમદાવાદમાં ભવ્ય રથયાત્રા નીકળે છે, જે આ જ પરંપરાની યાદ અપાવે છે.

વ્યવહારુ માહિતી: પુરીનું પોતાનું રેલવે સ્ટેશન છે. સૌથી નજીકનું મોટું શહેર અને હવાઈ મથક ભુવનેશ્વર છે, જે આશરે સાઠ કિલોમીટર દૂર છે.

State

ઓડિશા

Nearest City

Bhubaneswar

Main Temples

Shri Jagannath Temple, Gundicha Temple, Govardhan Matha

Associated Leela

Krishna as Jagannath with Balabhadra and Subhadra