ગોવર્ધન

ગિરિરાજ ગોવર્ધન, જેને શ્રીકૃષ્ણે ઇન્દ્રના વરસાદથી વ્રજવાસીઓની રક્ષા માટે પોતાની આંગળી પર ઊંચક્યો હતો.

શ્રીમદ્ ભાગવત અનુસાર શ્રીકૃષ્ણે વ્રજવાસીઓને ઇન્દ્રયજ્ઞને બદલે ગિરિરાજ ગોવર્ધન, ગાયો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવાની પ્રેરણા આપી. આથી ક્રોધિત થઈને ઇન્દ્રે મુશળધાર વરસાદ વરસાવ્યો, ત્યારે બાલકૃષ્ણે ગોવર્ધન પર્વતને પોતાની ટચલી આંગળી પર ઊંચકી લીધો અને સાત દિવસ સુધી આખા વ્રજને તેની છાયામાં સુરક્ષિત રાખ્યું. અંતે ઇન્દ્રનું અભિમાન ઓગળી ગયું. તેથી ભક્તો ગોવર્ધનને માત્ર પર્વત નહીં, પણ સ્વયં શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૂપ માનીને "ગિરિરાજજી" કહે છે.

ગિરિરાજજીની આશરે એકવીસ કિલોમીટરની પરિક્રમા અહીંની સૌથી મોટી સાધના છે. ભક્તો તે પગપાળા કરે છે, અને કેટલાક શ્રદ્ધાળુઓ દંડવત પ્રણામ કરતાં કરતાં પણ પરિક્રમા પૂરી કરે છે. પરિક્રમા માર્ગ પર માનસી ગંગા છે, જેના વિશે પરંપરા છે કે શ્રીકૃષ્ણે તેને પોતાના મનથી પ્રગટ કરી હતી. રાધા કુંડ અને શ્યામ કુંડ અત્યંત પાવન સરોવરો છે, જેનો સંબંધ અરિષ્ટાસુર-વધની કથા સાથે જોડાય છે; બહુલાષ્ટમીની મધરાતે અહીં સ્નાનનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. દાનઘાટી એ સ્થાન છે જ્યાં કૃષ્ણ ગોપીઓ પાસેથી હસી-મજાકમાં દૂધ-દહીંનું "દાણ" માગતા હતા; અહીં ગિરિરાજજીનો દુગ્ધાભિષેક થાય છે. જતીપુરા પુષ્ટિમાર્ગનું મુખ્ય સ્થળ છે, જ્યાં ગિરિરાજજીના મુખારવિંદનાં દર્શન થાય છે અને જ્યાંથી શ્રીનાથજીનું પ્રાગટ્ય જોડાયેલું છે.

દિવાળી પછીના દિવસે ગોવર્ધન પૂજા અને અન્નકૂટનો ઉત્સવ અહીંનું સૌથી મોટું પર્વ છે. અષાઢી પૂનમ (ગુરુ પૂર્ણિમા)એ મુડિયા પૂનમનો મેળો ભરાય છે, જ્યારે લાખો ભક્તો પરિક્રમા કરે છે.

વ્યવહારુ માહિતી: ગોવર્ધન મથુરાથી આશરે બાવીસ કિલોમીટર દૂર છે અને સૌથી નજીકનું મોટું રેલવે સ્ટેશન મથુરા જંક્શન છે.

State

ઉત્તર પ્રદેશ

Nearest City

Mathura

Main Temples

Manasi Ganga, Radha Kund and Shyam Kund, Daan Ghati Temple, Mukharvind, Jatipura

Associated Leela

Lifting of Govardhan hill