નાથદ્વારા

રાજસ્થાનમાં પુષ્ટિમાર્ગની પ્રધાન પીઠ, જ્યાં ગોવર્ધનધારી શ્રીનાથજી બાળસ્વરૂપે બિરાજે છે.

નાથદ્વારા શ્રી વલ્લભાચાર્યજીએ પ્રવર્તાવેલા પુષ્ટિમાર્ગનું પ્રધાન તીર્થ છે. અહીં બિરાજતા શ્રીનાથજી ગોવર્ધનધારી શ્રીકૃષ્ણનું સ્વરૂપ છે, જેમનો ડાબો હાથ ગિરિરાજને ઊંચકવાની મુદ્રામાં ઊંચો છે. પુષ્ટિમાર્ગીય પરંપરા અનુસાર આ સ્વરૂપ વ્રજમાં ગોવર્ધન પર્વત પર પ્રગટ થયું અને શ્રી વલ્લભાચાર્યજીએ ત્યાં તેમની સેવા શરૂ કરી.

સત્તરમી સદીમાં ઔરંગઝેબના શાસનકાળમાં જ્યારે મંદિરો અને મૂર્તિઓ પર સંકટ હતું, ત્યારે શ્રીનાથજીના સ્વરૂપની રક્ષા માટે તેમને વ્રજની બહાર લઈ જવાયા. અનેક સ્થળોએથી પસાર થઈને રથ મેવાડ પહોંચ્યો, ત્યારે સિંહાડ ગામમાં તેનું પૈડું કાદવમાં ખૂંપી ગયું અને આગળ ન વધ્યું. આને શ્રીનાથજીની ઇચ્છા માનીને, મેવાડના મહારાણા રાજસિંહના રક્ષણ હેઠળ, ત્યાં જ તેમની સેવા સ્થાપવામાં આવી અને આ સ્થાન "નાથદ્વારા", એટલે કે શ્રીનાથજીનું દ્વાર, કહેવાયું.

અહીંનું મંદિર "હવેલી" કહેવાય છે, કારણ કે શ્રીનાથજીની સેવા ઘરના લાડકા બાળકની જેમ થાય છે. દિવસ દરમિયાન મંગળા, શૃંગાર, ગ્વાલ, રાજભોગ, ઉત્થાપન, ભોગ, સંધ્યા આરતી અને શયન જેવાં અનેક દર્શન ખૂલે છે. શ્રીનાથજીની પાછળ લગાવાતાં ચિત્રિત વસ્ત્રો "પિછવાઈ" કહેવાય છે, જે ઋતુ અને ઉત્સવ પ્રમાણે બદલાય છે; નાથદ્વારાની પિછવાઈ ચિત્રકળા વિશ્વવિખ્યાત છે. જન્માષ્ટમી, નંદ મહોત્સવ, દિવાળી, અન્નકૂટ અને હોળી અહીંના મુખ્ય ઉત્સવો છે, અને અન્નકૂટનાં ભવ્ય દર્શન ખાસ પ્રખ્યાત છે.

વ્યવહારુ માહિતી: નાથદ્વારા રાજસ્થાનના રાજસમંદ જિલ્લામાં આવેલું છે. સૌથી નજીકનું મોટું શહેર ઉદયપુર છે, જ્યાં હવાઈ મથક અને મુખ્ય રેલવે સ્ટેશન છે. ગુજરાતના વૈષ્ણવો માટે આ અત્યંત પ્રિય તીર્થ છે, અને ઘણા ભક્તો વારંવાર શ્રીજીબાવાનાં દર્શને જાય છે.

State

રાજસ્થાન

Nearest City

Udaipur

Main Temples

Shrinathji Haveli

Associated Leela

Shrinathji, Krishna as the lifter of Govardhan