કુરુક્ષેત્ર – જ્યોતિસર

ધર્મક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્ર, જ્યાં જ્યોતિસરમાં વડના વૃક્ષ નીચે શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને ભગવદ્ ગીતાનો ઉપદેશ આપ્યો.

ભગવદ્ ગીતાનો પહેલો જ શ્લોક "ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે" શબ્દોથી શરૂ થાય છે. મહાભારત અનુસાર આ જ ભૂમિ પર કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે મહાયુદ્ધ થયું હતું. યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં જ્યારે અર્જુન મોહ અને વિષાદથી ઘેરાઈ ગયા, ત્યારે તેમના સારથિ બનેલા શ્રીકૃષ્ણે તેમને કર્મ, જ્ઞાન અને ભક્તિનો અમર ઉપદેશ આપ્યો અને પોતાનું વિરાટ સ્વરૂપ બતાવ્યું. પરંપરા અનુસાર આ ઉપદેશ કુરુક્ષેત્ર નગર પાસે જ્યોતિસર નામના સ્થાને આપવામાં આવ્યો હતો.

જ્યોતિસરમાં એક પ્રાચીન વડનું વૃક્ષ છે, જેને શ્રદ્ધાળુઓ ગીતા-ઉપદેશનું સાક્ષી માને છે. તેની પાસે અર્જુનના રથ પર શ્રીકૃષ્ણના ઉપદેશની ઝાંખી, સરોવર અને મંદિરો છે, અને અહીંનું વાતાવરણ ગીતાપાઠ માટે અત્યંત શાંત છે. કુરુક્ષેત્ર નગરમાં આવેલું વિશાળ બ્રહ્મ સરોવર અહીંનું સૌથી પ્રખ્યાત તીર્થ છે; સૂર્યગ્રહણ વખતે અહીં સ્નાનનું વિશેષ મહત્ત્વ મનાય છે. સન્નિહિત સરોવર, ભીષ્મ કુંડ અને શ્રીકૃષ્ણ સંગ્રહાલય પણ જોવા જેવાં છે. આખા કુરુક્ષેત્ર વિસ્તારમાં મહાભારત સાથે જોડાયેલાં અનેક તીર્થો ફેલાયેલાં છે.

માગશર સુદ અગિયારસ, જેને મોક્ષદા એકાદશી પણ કહે છે, ગીતા જયંતી તરીકે ઉજવાય છે. આ સમયગાળામાં અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય ગીતા મહોત્સવ યોજાય છે, જેમાં બ્રહ્મ સરોવર પર દીપદાન, ગીતાપાઠ, સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને મેળાનું આયોજન થાય છે.

વ્યવહારુ માહિતી: કુરુક્ષેત્ર હરિયાણામાં દિલ્હી–અંબાલા રેલમાર્ગ પર આવેલું છે અને કુરુક્ષેત્ર જંક્શન અહીંનું રેલવે સ્ટેશન છે. જ્યોતિસર નગરથી થોડે અંતરે છે અને સડકમાર્ગે સહેલાઈથી પહોંચી શકાય છે. ગીતાપ્રેમીઓ માટે અહીં બેસીને ગીતાનો પાઠ કરવો એ અવિસ્મરણીય અનુભવ બની રહે છે.

State

હરિયાણા

Nearest City

Kurukshetra (Thanesar)

Main Temples

Jyotisar, Brahma Sarovar, Sannihit Sarovar, Bhishma Kund, Shri Krishna Museum

Associated Leela

Speaking of the Bhagavad Gita to Arjuna