શરદ પૂર્ણિમા (રાસ પૂર્ણિમા)

શરદ ઋતુની પૂર્ણ ચાંદની રાત, જ્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે વૃંદાવનમાં ગોપીઓ સાથે મહારાસ રચ્યો હતો.

શરદ પૂર્ણિમા વર્ષની સૌથી ઉજ્જ્વળ ચાંદની રાતોમાંની એક ગણાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવતના દશમ સ્કંધમાં વર્ણન છે કે શરદ ઋતુની આવી જ ચાંદની રાતે, જ્યારે વનમાં મોગરા-મલ્લિકાનાં ફૂલ ખીલ્યાં હતાં, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે વાંસળી વગાડી. એ મધુર સૂર સાંભળીને વ્રજની ગોપીઓ બધું છોડીને યમુનાકિનારે દોડી આવી. ત્યાં ભગવાને તેમની સાથે મહારાસ રચ્યો અને પોતાની યોગમાયાથી એટલાં સ્વરૂપ ધારણ કર્યાં કે દરેક ગોપીને લાગ્યું કે શ્રીકૃષ્ણ ફક્ત તેની સાથે જ નૃત્ય કરી રહ્યા છે. ભક્તિ પરંપરામાં આ રાસને સાંસારિક પ્રેમ નહીં, પણ આત્મા અને પરમાત્માના શુદ્ધ, દિવ્ય પ્રેમમિલનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

આ પર્વ આસો માસની પૂનમે ઊજવાય છે, જે અંગ્રેજી કેલેન્ડરમાં સામાન્ય રીતે સપ્ટેમ્બરના અંતમાં કે ઑક્ટોબરમાં આવે છે. માન્યતા છે કે આ રાતે ચંદ્ર પોતાની સોળે કળાએ ખીલે છે અને તેનાં કિરણોમાં અમૃત જેવો ગુણ હોય છે. ઘણા પ્રદેશોમાં આ જ રાત કોજાગરી પૂર્ણિમા તરીકે લક્ષ્મીજીની પૂજા માટે પણ જાણીતી છે.

આ રાતે ઘરોમાં અને મંદિરોમાં દૂધ-ચોખાની ખીર બનાવીને ખુલ્લા આકાશ નીચે ચાંદનીમાં મૂકવામાં આવે છે અને પછી પ્રસાદ રૂપે વહેંચવામાં આવે છે. વૃંદાવનનાં મંદિરોમાં ઠાકોરજીને શ્વેત વસ્ત્રો અને ચાંદની જેવા શણગારથી સજાવીને વિશેષ દર્શન થાય છે અને રાસલીલાનું મંચન થાય છે.

ગુજરાતમાં શરદ પૂનમની રાતે લોકો ચાંદનીમાં ગરબા અને રાસ રમે છે અને દૂધ-પૌંઆ ખાવાની પરંપરા છે. ખેડા જિલ્લાના ડાકોરમાં રણછોડરાયજીના મંદિરે આ દિવસે મોટો મેળો ભરાય છે અને દૂરદૂરથી શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે આવે છે.

Tithi

આસો સુદ પૂનમ

Month

September–October

Places

Vrindavan, Mathura, Dakor, Gujarat

Source

Shrimad Bhagavatam, Canto 10